Türkiye'de Dolaylı Vergi Ağırlığının Vergi Gelirlerinin İstikrarı Üzerine Etkileri: ARDL Yöntemi İle Analiz

Bu çalışma, vergi gelirlerinin bileşimi ile mali istikrar arasındaki ilişkiyi Türkiye örneğinde incelemeyi amaçlamaktadır. Özellikle dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki payının vergi gelirlerinin istikrarı üzerindeki etkisi analiz edilmiştir. Çalışmada 1998–2023 dönemine ait yıllık veriler kullanılmış ve yöntem olarak ARDL sınır testi yaklaşımı benimsenmiştir. Vergi gelirlerinin istikrarı, vergi gelirlerinin GSYH’ye oranının standart sapması ile ölçülmüştür. Modelde dolaylı vergi ağırlığı temel bağımsız değişken olarak yer alırken; ekonomik büyüme, enflasyon ve faiz oranı kontrol değişkenleri olarak dahil edilmiştir. Serilerin durağanlığı ADF ve PP birim kök testleri ile sınanmış, optimal gecikme uzunluğu VAR modeli aracılığıyla belirlenmiş ve ayrıca Granger nedensellik analizi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, değişkenler arasında uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisinin varlığını ortaya koymaktadır. Uzun dönem katsayı tahminlerine göre dolaylı vergi ağırlığındaki %1’lik artış, vergi gelirlerinin istikrarsızlığını %0,088 oranında artırmaktadır. Sonuçlar, Türkiye’de dolaylı vergilere dayalı vergi yapısının vergi gelirlerinin oynaklığını artırarak mali istikrarı olumsuz etkilediğini göstermektedir. Çalışma 1998–2023 dönemi yıllık verileri ile sınırlı olup, vergi gelirlerinin istikrarı yalnızca GSYH’ye oranının standart sapması üzerinden ölçülmüştür. Bu yönüyle çalışma, Türkiye’de vergi kompozisyonu ile mali istikrar arasındaki ilişkiye ampirik kanıt sunarak vergi politikalarının mali sürdürülebilirlik perspektifiyle yeniden değerlendirilmesine katkı sağlamaktadır.