Bütçe Açıkları, Özel Tasarruflar Ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği

Bütçe açıkları, özel tasarruflar ve doğrudan yabancı yatırımlar arasındaki (DYY) ilişki, makroekonomik istikrar ve sürdürülebilir büyüme açısından, özellikle gelişmekte olan ülkelerde önemli rol oynamaktadır. Kamu mali alanında meydana gelen dengesizlikler, ulusal tasarruf seviyelerini etkileyerek yatırımların finansman yapısını değiştirmektedir. Bu durumda dış sermaye girişlerine olan bağımlılığı arttırmaktadır. Ulusal tasarruflar, kamu ve özel tasarrufların toplamından oluşmaktadır. Kamu tasarruflarındaki düşüş, özel tasarruflar artmadığı sürece toplam tasarrufları azalmasına yol açmaktadır. Tasarrufların yatırımları karşılamada yetersiz kaldığı durumlarda, ülkeler dış kaynaklara yönelmektedir. DYY, daha uzun vadeli ve üretken nitelikte olması nedeniyle tercih edilen bir finansman aracıdır. Bu yatırımlar, sermaye girişinin yanında teknoloji transferi, yönetim bilgisi ve dış pazarlara erişim avantajlarını da sağlamaktadır. Bütçe açıklarının kontrol altında tutulduğu ve makroekonomik istikrarın sağlandığı ülkeler, DYY açısından daha caziptir. Buna karşılık, bütçe açıklarının yüksek olduğu ve kontrol edilemediği ülkelerde, enflasyon, döviz kuru istikrarsızlığı ve siyasi risk algısı artmakta ve DYY’ın girişlerini olumsuz etkileyebilmektedir. Türkiye’de özel tasarruf ve DYY ile bütçe açığı arasındaki nedensellik ilişkisinin incelendiği çalışmada 1990-2021 dönemlerine ait yıllık veriler kullanılarak Johansen Eşbütünleşme ve Granger Nedensellik testleri uygulanmış ve yorumlanmıştır. Analiz sonucuna göre; bütçe açığı, özel tasarruf ve DYY arasında uzun dönemli bir ilişkinin varlığı ortaya konulmuştur. Düşük tasarruf oranlarının bütçe açıklarını arttırabileceği, tersi durumda bir ilişkinin olmadığı; yüksek bütçe açıklarının yatırımcı güvenini zayıflatarak yabancı yatırımları olumsuz yönde etkileyebileceği sonucuna ulaşılmıştır.