HESAPLAMALI YARATICILIK VE KÜLTÜREL HAFIZA: KİLİM MOTİFLERİNİN DERİN ÖĞRENME MODELLERİYLE ALGORİTMİK DÖNÜŞÜMÜ

Bu çalışma, geleneksel Türk halı ve kilim motiflerinin derin öğrenme tabanlı üretken yapay zekâ algoritmaları aracılığıyla yeniden yorumlanmasını incelemektedir. Anadolu’nun kültürel belleğinde önemli bir yer tutan bu motifler, tarih boyunca hem toplumsal değerlerin hem de kozmolojik algının en güçlü taşıyıcıları olarak işlev görmüştür. Ancak dijital çağ ile birlikte kültürel formların üretimi, korunması ve aktarımı yeni bir bağlama taşınmış; motiflerin dijital bellek içerisinde nasıl sürdürülebilir kılınacağı önemli bir sorunsal hâline gelmiştir. Bu araştırmanın temel problemi, geleneksel motiflerin yalnız görsel bir kopya olarak yeniden üretilmesinin ötesine geçip, yapay zekâ tarafından “öğrenilen”, yeniden kurgulanan ve çağdaş estetik ilkelerle bütünleşen özgün varyasyonlar ortaya koyup koyamayacağını belirlemektir. Literatür, üretken sanat alanında geniş veri setleriyle eğitilmiş modellerin stil taklidi konusunda başarılı olduğunu göstermektedir; ancak yerel kültürel motiflerin düşük ölçekli, nitelikli veri setleriyle eğitilmesine dair çalışmalar sınırlıdır. Bu nedenle çalışma, LoRA tabanlı özelleştirilmiş model eğitimi ve ControlNet destekli parametrik üretim süreci kullanarak literatürdeki boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında 150 adet yüksek çözünürlüklü halı-kilim görseli dijitalleştirilmiş, önişleme teknikleri uygulanmış, model eğitimi gerçekleştirilmiş ve ComfyUI üzerinde algoritmik üretim akışı oluşturulmuştur. Elde edilen bulgular, yapay zekâ tarafından üretilen varyasyonların motiflerin morfolojik iskeletini korurken renk, doku ve kompozisyon kurallarını yeniden yorumladığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, hesaplamalı yaratıcılığın kültürel mirasın görünürlüğünü artırmada güçlü bir araç olabileceğini ve dijital sanat ile kültürel bellek arasında yeni bir köprü kurduğunu göstermektedir.