4./10. Yüzyıl Batı İslâm Dünyasında Slav Unsurunun Yükselişi: Fâtımî Devlet Adamı Cevher es-Sıkıllî (ö. 381/992)

Bu çalışma, 4./10. yüzyıl Batı İslâm dünyasında Slav kökenli unsurların siyasal ve askerî yükselişini, Fâtımî devlet adamı Cevher es-Sıkıllî (ö. 381/992) örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Slav asıllı bir gulâm olarak Fâtımî saray çevresinde yetişen ve kısa sürede askerî hiyerarşi içinde temayüz eden Cevher, elde ettiği başarılar sayesinde yalnızca bir kumandan değil, aynı zamanda devlet teşkilâtının en üst kademelerinde söz sahibi bir aktör hâline gelmiştir. Özellikle Mağrib’de Fâtımî hâkimiyetinin tahkimi ve 358/969 yılında Mısır’ın fethi sürecindeki rolü, onun askerî-stratejik kapasitesini ve siyasî vizyonunu ortaya koymaktadır. Makale, Cevher’in hayatını kronolojik bir çerçevede ele almakta; bununla birlikte Fâtımî Devleti’nin askerî organizasyonu, gulâm sistemi ve vezâret kurumu bağlamında Slav kökenli unsurların devlet yapısındaki konumunu analiz etmektedir. Bu çerçevede Cevher’in merkezî otorite ile ilişkileri, halife ile kurduğu güven temelli bağ, idarî reformları ve Kahire’nin kuruluş sürecindeki rolü değerlendirilerek onun siyasal nüfuzu tarihsel bağlamına yerleştirilmektedir. Çalışma, Slav asıllı bir askerî elitin Fâtımî siyasal düzeninde üst düzey idarî makamlara yükselmesini mümkün kılan yapısal dinamikleri ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu doğrultuda etnisite, askerî liyakat, saray siyaseti ve merkezîleşme politikaları arasındaki etkileşim tartışılmakta; Fâtımî siyasal kültüründe sosyal hareketlilik kanallarının nasıl işlediği sorgulanmaktadır. Sonuç olarak Cevher es-Sıkıllî örneği, Batı İslâm dünyasında etnik kökenin tek başına belirleyici olmadığı; askerî başarı, sadakat ve devletin ihtiyaçlarının siyasal yükselişte temel rol oynadığı tezini destekleyen tarihsel bir vaka olarak değerlendirilmektedir.