Sünnî Âlim ve Şiî İktidar: el-Mâverdî’nin Büveyhîler ile İlişkileri

Bu çalışma, Büveyhîler dönemi ile Selçuklu hâkimiyetinin ilk yıllarında Bağdâd’da yaşamış klasik Sünnî siyaset düşünürü el-Mâverdî’nin (öl. 450/1058), Şiî mezhebine mensup Büveyhîler ile münasebetlerini incelemektedir. el-Mâverdî, Sünnî Abbâsî hilâfetine bağlı kalmakla birlikte, fiilî iktidarı elinde tutan Büveyhîler ile doğrudan temas kurmuş ve dönemin siyasî gerçekleriyle yüzleşmiştir. 4./10. yüzyılda Büveyhîler, Abbâsî hilâfetinin siyasî otoritesini ellerinden alarak sembolik bir makama indirmiştir. el-Mâverdî ise hem klasik hilâfet teorisini savunmuş hem de dönemin karmaşık siyaset ortamına pragmatik yaklaşımlar geliştirmiştir. Bununla birlikte Büveyhî hükümdarları Bahâü’d-devle, Celâlü’d-devle ve Ebû Kâlîcâr yakın ilişkiler kurmuş, onların sarayında hürmet görmüş, Bahâü’d-devle adına kitap telif ederek ona sunmuştur. Tüm bu yakınlığa rağmen Büveyhîler ile Abbâsîler arasındaki bazı temaslarda ikincisinden yana tavır almaktan da geri durmamıştır. Büveyhîler ile Abbâsî halifesi el-Kâdir Billâh arasındaki iktidar mücadelesinde el-Mâverdî arabulucu rolü üstlenmiş, hilâfeti teorik olarak savunmuş fakat Büveyhîleri doğrudan hedef almamıştır. Kezâ Halife el-Kâ’im Biemrillâh’ın Büveyhî hükümdarlarıyla münasebetlerinde 423/1032, 428/1036-37 ve 434/1042 yıllarında elçilik yapmıştır. Yine aynı halife ile Selçuklular arasındaki ilk münasebetlerde de 435/1043-44 yılında elçilik göreviyle önemli rol oynamıştır.