Aspir (Carthamus tinctorius L.) Bitkisinde Farklı Eksplantlarda Sürgün Rejenerasyonunun İncelenmesi

Bu çalışma, farklı eksplant tipleri ve bitki büyüme düzenleyici kombinasyonlarının değerlendirilmesi yoluyla aspir (Carthamus tinctorius L.) için verimli ve tekrarlanabilir bir in vitro organogenez protokolü geliştirmeyi amaçlamıştır. Genetik materyal olarak Asol aspir çeşidine ait tohumlar kullanılmıştır. Kotiledon boğumu, kotiledon, hipokotil ve kök boğumu eksplantları; MS besi ortamında farklı BAP konsantrasyonları (1,00, 1,50, 2,00 ve 2,50 mg/L) ve sabit NAA (0,20 mg/L) kombinasyonları içeren ortamlarda kültüre alınmıştır. Varyans analizi sonuçları, incelenen özelliklerin %1 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı olduğunu göstermiştir. Aynı hormon kombinasyonları kullanılmasına rağmen, eksplant tiplerine bağlı olarak gelişim yanıtlarının farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Kotiledon boğumu eksplantlarında erken dönemde adventif sürgün oluşumu gözlenmiş ve eksplant başına sürgün sayısı 0,75 ile 1,70 adet arasında değişiklik göstermiştir. En fazla sürgün sayısı, 1,7 adet olarak BAP 1,50 + NAA 0,20 mg/L konsantrasyonunda elde edilmiştir. Daha sonra köklendirme ortamına aktarılan sürgünlerde başarılı kök gelişimi sağlanmıştır. Bu eksplantlarda sürgün uzunluğu 6.96–8.83 cm arasında değişmiş olup, en uzun sürgünler BAP (1,00 mg/L) + NAA (0,20 mg/L) içeren ortamda elde edilmiştir. Hipokotil ve kök boğumu eksplantlarında sürgün rejenerasyonu sınırlı kalmış, buna karşın kallus oluşumu gözlenmiştir. Kallus ağırlığı 0,20–0,49 g arasında değişmiş; en yüksek kallus ağırlığı hipokotil eksplantlarında BAP (2,00 mg/L) + NAA (0,20 mg/L) kombinasyonunda belirlenmiştir. Kotiledon eksplantlarında ise kök ve kallus oluşumu gerçekleşmiş, kallusların yalnızca BAP içeren ortamlara aktarılmasıyla sürgün rejenerasyonu sağlanmıştır. Sonuç olarak, kotiledon boğumu eksplantlarının aspirde mikroçoğaltım ve sürgün rejenerasyonu açısından en uygun eksplant kaynağı olduğu belirlenmiştir.