Sivil Havacılık Kazalarında Sistem Düzeyli Risk Örüntüleri: 2006–2026 Dönemi Küresel Açık Erişim Verilerinin Literatürle Karşılaştırmalı Analizi

Sivil havacılık kazaları, neden–sonuç ilişkilerinin çok boyutlu ve etkileşim temelli yapısı nedeniyle akademik literatürde önemini korumaktadır. Bu çalışma, 2006–2026 yılları arasında meydana gelen sivil havacılık kazaları ve ciddi olayların dağılımını, geniş ölçekli ve açık erişimli küresel kaza verileri kullanarak incelemektedir. Analiz kapsamında kazaların zamansal eğilimleri, olay türleri, temel neden kategorileri ve hava aracı tiplerine göre dağılımları değerlendirilmiştir. Ayrıca havacılık emniyeti alanındaki çalışmalar sistematik biçimde gözden geçirilmiş, literatürde öne çıkan risk alanları ve kuramsal yaklaşımlar belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, akademik çalışmalarda tanımlanan risk örüntüleri ile karşılaştırılmıştır. Sonuçlar, uzun vadede kaza sayılarında dalgalanmalar gözlenmekle birlikte genel olarak azalma eğilimi bulunduğunu göstermektedir. Pistten çıkma olayları, uçuş sırasında kontrol kaybı ve çevresel faktörler başlıca neden kategorileri olarak öne çıkmaktadır. Bulgular, kazaların tekil hatalardan ziyade operasyonel, teknik ve çevresel unsurların birbiriyle bağlantılı etkisi sonucu ortaya çıktığını göstermektedir. Literatürde tanımlanan risk çerçeveleri ile gerçek kaza verileri arasındaki karşılaştırma, kavramsal modeller ile ampirik bulgular arasında yüksek düzeyde uyum bulunduğunu ortaya koymaktadır. Kuramsal risk yaklaşımlarının uzun dönemli küresel kaza verileriyle birlikte değerlendirilmesi, havacılık emniyetinin sistem düzeyinde ele alınmasının önemini vurgulamaktadır.