Çok Çevreli Denemelerde Stabilite Analizlerine Yöntemsel Bir Bakış: Sayısal Stabilite İndeksleri ve GGE Biplot Yaklaşımları

Çok çevreli denemelerde genotip × çevre (G×E) etkileşiminin analizi, farklı istatistiksel yaklaşımların birlikte değerlendirilmesini gerektiren çok boyutlu bir biyometrik problemdir. Bu çalışmanın amacı, sayısal stabilite indeksleri ile GGE biplot yaklaşımını yöntemsel açıdan karşılaştırarak stabilite kavramının analitik boyutunu ortaya koymaktır. Bu amaçla sentetik olarak oluşturulmuş bir veri seti üzerinde birleşik varyans analizi, AMMI modeli, ortalama performans ölçütleri ile varyans ve regresyon temelli stabilite parametreleri ve GGE biplot analizleri uygulanmıştır. Sonuçlar, G×E etkileşiminin istatistiksel olarak anlamlı olduğunu ve etkileşim yapısının düşük boyutlu ana bileşenlerle etkin biçimde temsil edilebildiğini göstermiştir. Sayısal stabilite indeksleri genotiplerin çevresel değişkenliğe verdikleri mutlak ve doğrusal tepkileri nicel olarak değerlendirirken, GGE biplot yaklaşımı genotiplerin göreli konumlanmalarını ve adaptasyon desenlerini grafiksel düzlemde ortaya koymuştur. Sıra korelasyon analizi, stabilite ve ortalama performans sıralamalarının büyük ölçüde bağımsız boyutlar olduğunu göstermiştir. Bulgular, stabilitenin tek boyutlu bir varyasyon ölçütü ile açıklanamayacağını ve farklı analitik yaklaşımların veri yapısının farklı bileşenlerini yansıttığını ortaya koymaktadır.