Âşık Veysel’in Vokal İcrasındaki Ağız ve Hançere Özellikleri

Âşık Veysel, gözünü Sivas/Şarkışla ilçesinin Sivrialan Köyü’nde açmış, türküleri ile Anadolu’da yaşamış ve Birleşmiş Milletler’in kültür alanında yılın ozanı olarak yaşadığı dönemin his dünyasını toplumlara aktaran özel bir insandır. Her âşık gibi usta malı eserlerle sazını-sözünü dinleten Veysel, daha sonra kendi özgün üretimi demeleriyle kendinden bahsettirmiştir. Bu yayılımı ise bizzat kendisinin felsefi ve yaşam sürecinde yareni olarak gördüğü “toprağın” bizzat kılcal damarlarından hareketle başarmıştır. Çalgısal ve vokal icradaki yalınlığın yanı sıra, deyişlerindeki sade dil anlatımı ve derin içeriği ile yalnızca bir âşık olarak değil; müzik estetiği açısından da örnek alınan bir dünya insanı olmuştur.Çalışmamızda Veysel’in vokal icrası temel alınmıştır. Vokal icraya bağlı olarak ifade, icra [çalıp-okuma] özellikleri, üslup ve bölgenin karakteristik kalıp ezgileri üzerinde durulmuştur. Usta malı ve kendi üretimi eserlerin şiir yapısı, dil özellikleri üzerine çözümlemeler yapılmış, yerel ağızlar [deyim, kelime, sözcük, hece vs.] incelenmiştir. Ankara TRT müzik dairesinin denetiminden geçen notalar ile bizzat kendisinin icraları karşılaştırılmıştır. Amacımız, aşığın ağız özelliği ve hançere tekniklerini nota üzerinde ölçü ölçü göstermektir.Konumuz giriş bölümü dâhil olmak üzere dört ana başlıkta ele alınmıştır. TRT repertuvarında bulunan Âşık Veysel’e ait türküler ve bizzat kendi ağzından seslendirilmiş eserler temel alınmıştır. Vokal özellikleri incelemeye tabi tutmak için ise üç (3) farklı tür, ses genişliği ve diziye haiz olan türkü üzerinde detaylı çalışılmıştır. Eser seçimlerinde esas olarak; ses genişliği, makamsal [dizi] yapı ve edebi yapı ön planda tutulmuştur. Örnek eserler ve sesli okumalar üzerinde durularak, vokal icradaki hançere özellikleri, yorum, üslup ve tavırlar incelenmiştir. Öte yandan nota üzerinde küçük cümlecikler ile de bu tekniklerin transkriptleriyle örneklemleri ortaya konulmuştur. Sonuç bölümünde ise vokal icrada öne çıkan sonuçların yanı sıra; karşılaştırmalı analizler ortaya konulmuştur.