Hükümlülere İlişkin İyi Hâl Değerlendirmesi ve Yeni Bir Yöntem Olarak “Puanlama”: Türkiye nin 5 Yıllık Uygulama Deneyimi

3 Aralık 2019 tarihinde yaşanan trajik bir olayın ardından, Türk Ceza İnfaz Sistemi “iyi hâl” değerlendirme sistemi yönünden yeniden ele alınmıştır. Açık ceza infaz kurumunda bulunan bir hükümlünün firar ederek sokakta rastgele seçtiği 20 yaşındaki Ceren Özdemir’i öldürmesi, toplumda ve profesyoneller arasında; ceza infaz kurumlarındaki risk değerlendirmesi ve rehabilitasyon çalışmaları üzerine yoğun tartışmalara neden olmuştur. Bu tartışmalar, mevzuat ve sistem değişikliği ile sonuçlanmıştır. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (CGTİHK)’un 89’uncu maddesinde yapılan değişiklik ile 1 Ocak 2021 tarihinde yürürlüğe giren yeni sistemle birlikte, hükümlüler bir iyi hâl metriği üzerinden değerlendirilmeye başlanmış ve (belirli hallerde) ceza infaz kurumlarındaki idare ve gözlem kurullarına dış üyeler dâhil edilmiş, savcılık makamı kurul başkanlığı koltuğuna oturtulmuştur. Hükümlülerin “iyi hâl” durumu; 50 kriterden oluşan, 6 aylık periyotlar hâlinde yapılan ara değerlendirmeler ve 100 puanlık ölçek üzerinden takip edilmektedir. Hükümlüler; açık ceza infaz kurumuna ayrılma, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazı ve (ceza infaz kurumundan doğrudan) koşullu salıverilmeden faydalanabilmek için puan toplamak, rehabilitasyon programlarına katılmak zorundadır. Ceza infaz kurumlarındaki değerlendirme kriterleri, hükümlülerin topluma yeniden uyumunu güçlendirme amacı gütmektedir. Belirli bir hedefe odaklanan hükümlünün cezaevi alt kültüründen (cezaevilileşme/prisonization) daha az etkilenmesi beklenmektedir. Türkiye’deki 5 yıllık uygulama deneyimine bakıldığında; 1.628.421 son değerlendirme [açık ceza infaz kurumuna ayrılma, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazı, ceza infaz kurumundan doğrudan koşullu salıverilme] yapılmıştır. Bu değerlendirmelerin %6.09’u olumsuz sonuçlanmıştır. Olumsuz karar oranları kendi içinde çoktan aza doğru sıralandığında, koşullu salıverilmede olumsuz karar oranı %13,33, açık ceza infaz kurumlarına ayrılmada olumsuz karar oranı %12,16 ve denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazında olumsuz karar oranı %2,31’dir.