Devletin İcra Bağışıklığı Kapsamında Avrupa Birliği nin Rusya Merkez Bankası Varlıklarını Dondurması

Devlet bağışıklığı, bir devletin kendisini ve mal varlığını başka bir devletin mahkemelerinin yargı yetkisinden koruması bakımından söz konusu olmaktadır. Bu tür bağışıklık bir devletin başka bir devletin ülkesinde yargılanmasını engelleyen yargı bağışıklığı ile mal varlıklarına yönelik cebri icra tedbirlerinin uygulanmasını engelleyen icra bağışıklığından oluşmaktadır. Geleneksel uluslararası hukukta, devletin bütün faaliyetleri bakımından mutlak bağışıklığa sahip olduğu anlayışı hakimdir. Günümüzde bu anlayışın yerine, devletin egemenlik işlemleri kapsamında sınırlı bağışlıktan yararlanacağı görüşü ağırlık kazanmıştır. Bu görüş çerçevesinde şekillenen icra bağışıklığı, yabancı devletin ticari olmayan amaçlarla kullandığı mal varlığına karşı kısıtlama tedbirleri bakımından kabul edilmiştir. Kural olarak, bir devletin yabancı ülkelerde bulunan merkez bankasına ait varlıkları da dahil devlet malları, yargı sürecinin bir parçası olarak uygulanan kısıtlama tedbirlerinden bağışıktır. Uluslararası uygulamada, devletler, kendi ülkesinde yer alan yabancı devletlerin merkez bankalarına ait mal varlıklarını yürütme işlemlerine dayanarak da dondurmaktadır. Bu uygulamaya ilişkin güncel örneklerden biri, Avrupa Birliği’nin, Ukrayna’ yı işgali nedeniyle, Rusya Merkez Bankası’nın üye devletlerin finansal kuruluşlarında bulunan 210 milyar Euro değerindeki varlıklarını dondurmasıdır. Bu bağlamda, devletlerin kendi ülkelerinde bulunan yabancı merkez bankalarına ait mal varlıklarını dondurması, yargı süreci ile bağlantılı olmayan ve ancak yürütme faaliyetlerine dayanan icra bağışıklığı ile ilgili tartışmaları da beraberinde getirmektedir. Ayrıca, bu kısıtlama tedbirlerinin icra bağışıklığına aykırı olduğu kabul edilirse, bu durum, bu tedbirlerin karşı önlem doktrini kapsamında fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldırıp kaldırmayacağı sorusuna da yol açmaktadır. Mevcut çalışmada, bir mahkeme önündeki yargılamalarla bağlantılı olmayan kısıtlama tedbirleri bakımından icra dokunulmazlığı konusu, Avrupa Birliği’nin Rusya Merkez Bankası’na ait varlıkları dondurması örneği üzerinden değerlendirilmeye çalışılacaktır. Bu kapsamda öncelikle, Rus Merkez Bankası’na ait varlıkların dondurulmasına ilişkin kısıtlama tedbirinin devlet mallarına yönelik icra bağışıklığı kurallarını ihlal edip etmediği; ardından, bu tedbirin icra bağışıklığına ilişkin kurallara aykırı olduğu kabul edilirse, karşı önlem rejimi kapsamında hukuka uygun hale gelip gelmeyeceği tartışılacaktır.