SÜMÜK REGENERASİYASININ GÜCLƏNDİRİLMƏSİ ÜÇÜN BİOAKTİV MOLEKULLARLA YÜKLƏNMİŞ 3D ÇAP EDİLMİŞ XİTOZAN/MAQNEZİUM DOPİNQLİ HİDROKSİAPATİT SKAFOLDLARININ BİOLOJİ QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ

Osteogenezi stimullaşdıra bilən bioaktiv skafoldların hazırlanması sümük toxuması mühəndisliyində əsas problemlərdən biridir. Bu tədqiqatda ikarin, litium xlorid və naringin ilə funksionallaşdırılmış xitozan və maqnezium dopinqli hidroksiapatitdən (Mg-HAp) ibarət bioaktiv nanokompozit skafoldun bioloji xüsusiyyətləri araşdırılmışdır. Skafold ekstrüziya əsaslı 3D çap texnologiyası ilə hazırlanmış və onun xüsusiyyətləri in vitro və in vivo bioloji testlər vasitəsilə qiymətləndirilmişdir. Hüceyrə yapışması, proliferasiyası və osteogen siqnal aktivliyi osteoblastabənzər MC3T3-E1 hüceyrələri vasitəsilə qiymətləndirilmişdir. Hüceyrə canlılığı CCK-8 testi ilə müəyyən edilmiş, Wnt və β-katenin siqnal markerlərinin gen ifadəsi isə Real-Time PCR üsulu ilə analiz edilmişdir. Antimikrob aktivlik Staphylococcus aureus bakteriyasına qarşı minimum inhibitor konsentrasiyası (MIC) metodu ilə qiymətləndirilmişdir. Bundan əlavə, sümük regenerasiyası potensialı siçovul kəllə sümüyündə yaradılmış defekt modeli üzərində histoloji analiz vasitəsilə araşdırılmışdır. Nəticələr göstərmişdir ki, skafold səthində hüceyrə proliferasiyası nəzarət qrupu ilə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır. Gen ifadəsi analizləri Wnt/β-katenin siqnal yolunun aktivləşdiyini göstərmişdir ki, bu da osteogen mexanizmlərin stimullaşdırıldığını göstərir. Skafold həmçinin 512 μg/ml MIC dəyəri ilə antibakterial aktivlik nümayiş etdirmişdir. Histoloji qiymətləndirmə 8 və 12 həftədən sonra implantasiya olunmuş skafold ətrafında yeni sümük formalaşması və kollagen depozisiyasının tədricən artdığını təsdiq etmişdir. Bu nəticələr göstərir ki, bioaktiv molekullarla yüklənmiş xitozan/Mg-HAp skafoldları yüksək osteogen potensiala malikdir və sümük toxuması mühəndisliyi sahəsində perspektivli material hesab oluna bilər.