XVI. Yüzyılın İkinci Yarısında Çorum Sancağı'nda Suhte İsyanları: Osmanlı Arşiv Belgeleri Işığında Bir İnceleme

XVI. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı medrese öğrencileri birçok sancakta kalkışma hareketinde bulunmuşlardır. Celalî isyanlarının öncesinde medrese öğrencilerinin eşkıyalıktan cinayete, erkek çocuklarını kaçırarak onları istismar etmekten ev basıp gasp suçunu işlemeleri Osmanlı merkez bürokrasisinin iş yükünü arttırmış taşrada asayiş ortadan kalkmıştır. Suhte isyanlarının sebepleri ile Celali isyanlarının sebepleri arasında ortak bazı bağlar bulunmaktadır. Birçok sancakta ortaya çıkan medreseli öğrencilerin isyanları Çorum sancak merkezi, İskilip Osmancık’ta görülmüştür. Çorum’da suhtelerin faili olduğu suç türleri Osmanlı sancaklarında işlenen suçlar birbirleriyle farklı Osmanlı sancaklarında işlenen suçlar birbirleriyle benzerlik göstermektedir. Suhtelerin Çorum’da işledikleri suçlar zorla zekât toplamak cinayet, gasp, ev basmak, erkek ve kız çocuklarını kaçırmak, naibi rehin almak, rüşvet vermek, asayişi bozmaktır. Suhtelerin yakalanması işi başta sancak beyi, olmak üzere tımarlı sipahi, zaim ve il erlerine verilmiştir. Suhteler yakalanmamak için başka sancaklara firar etmişlerdir. Suhte takibinde temas sağlandığında bazı suhteler öldürülmüş, bazıları ise ele geçirilerek idam edilmiştir. Yakalanıp hapse atılan suhtelerin ise üzerlerinde bulunan paralara el konulmuştur. Bugüne kadar Çorum’da ortaya çıkan suhte isyanlarıyla ilgili bir çalışma ortaya konmamıştır. Bu inceleme ile suhte isyanlarının Çorum Sancağı’ndaki seyri ortaya konulmuş ve alana katkı sağlanmış olacaktır. Çalışmada Osmanlı Arşivi’nde bulunan belgelerden ve Osmanlı Devleti’nin farklı coğrafyasında ortaya çıkan suhte isyanları ile ilgili yapılmış çalışmalardan yararlanılmıştır.