MERAGÎ’NİN AMEL BESTESİ ve KAVL ŞİİRİNİN HADİSLE İLGİSİNİN PERDE ARKASI

Abdülkadir Meragî’nin (ö.1435) eserlerinde bulunan Amel bestesi, 1405 yılından önce bestelenmiştir. Ebced notasyonu ile yazdığı tek eser olan bu bestesinin şiirini, o, Hz. Muhammed’in hadisi ile ilişkilendirmiştir. Hakkında ilk biyografi yazan M.Ali Terbiyet’ten (1935) bugüne kadar (2026) kadar, ne İran’da ne de Türkiye’de yapılan incelemelerde şiir-hadis konusunda herhangi bir açıklama yapılmamış olduğu görülmüştür. Bu konuyla ilgili araştırmada nitel yöntem kullanılmıştır. Amel bestesinin ilk bölümü Arapça şiir, “Kad leseat” (: yılan soktu) sözleriyle başlar. Bu ilk bölüm bestenin “kavl” (kavil) kısmıdır. Bestenin devamı Seyyid Şerif Cürcanî’nin (ö.1413) Farsça şiiri ile devam eder. Arapça şiirin söylenişinin ardından Hz.Peygamberin huzurunda bulunan Muaviye’ye söylediği “Leyse bi-kerîm” (: kerim insan değildir) sözü dikkat çekicidir. Araştırmada Meragî’nin yazdığı Hz.Peygamberin fiili ve sözel hadis olayının gerçekliği sorgulanmıştır. Araştırmanın bulgular kısmında önce “kavl” müzik biçiminin ortaya çıkışı, daha sonra “kad leseat” sözlerinin hadis içinde yer alışı tespit edilmiştir ve Şia kaynakları dahil olmak üzere muhaddislerin hadisi nasıl aktardıkları kronolojik olarak sıralanmıştır. Ardından elde edilen bulgular çerçevesinde kaynakların hadis- şiir olayını nasıl değerlendirdikleri analiz edilmiş, Meragî’nin beste yapmasını etkileyen sebepler üzerinden makale sonlandırılmıştır. Hadis, sufi, müzik tarihi literatürü taranmış olan araştırmanın sonucunda “Kad leseat” şirinin 4./10.yüzyılda yaşamış Muzaffer Kirmanşahî adlı bir sufiye ait olduğu, aynı yüzyılda Ammar b.İshak tarafından olay örgüsü ile hadise dönüştürüldüğü, muhaddislerin fiilî ve sözel hadisin uydurma olduğunu her fırsatta söyledikleri, Cürcanî’nin ekler yazarak ilgilendiği Sühreverdî’nin Avârif adlı eserinden Meragî’nin de etkilendiği ve sözleri amel bestesinde kullandığı ortaya konmuştur.