Arap Dilinde “D-L-L” Maddesinin Semantik Analizi

Arapça ‘İlmu’d-Delâle ya da ‘İlmu’d-Dilâle terkibinin karşılığı bazı ihtilaflar olmakla beraber semantik ile ifade edilir. Bu makale delâlet kelimesi üzerine bir semantik analiz çalışmasıdır. Çalışmada önce delâlet kelimesinin kökünü teşkil eden “d-l-l” üçlüsünün temel anlamlarının araştırmasını yaptık. Bunun için İbn Fâris’in Mu‘cemu Makâyîsi’l-Luga’sını esas aldık. Söz konusu kaynağı incelememiz neticesinde, üçlünün iki temel anlamının olduğu gördük. Daha sonra en kadîm kaynak sözlüklerden başlayarak “d-l-l” kökünden türeyen kelimelerin yan anlamlarını tespit ettik. Türeyen yan anlamlar ile söz konusu iki temel anlam arasındaki ilişkileri ulaşılabilen yerlerde kaynak kullanarak, ulaşılamayan yerlerde ise kendi çıkarımıza dayanarak tespit etmeye çalıştık. Bu bağlamda anlamların kullanımlarına dair ulaşılabilen yerlerde âyet, hadis ve şiirlerden örnekler verdik. Kelimelerin manalarını açıklarken, yer yer Türkçe sözlük ve edebî eserlerden de yararlandık. Beyitlerin Türkçeye tercümesi sırasında temelde işlenilen başlığa muhalif gibi görünen mânâ tercihlerinin sebeplerini dipnotta kısaca açıkladık. Söz konusu üçlünün semantik analizinde sadece “d-l-l” kökünün tahlilini yaptık, maklûb versiyonlarını ele almadık.