Ödül Taahhüdü Çerçevesinde Çalışanlara Ödenen Banka Promosyonları: Fıkhî Bir Değerlendirme

Bu makale, bankalar tarafından gerçekleştirilen promosyon ödemelerine ilişkin mevcut tartışmaları, farklı bir perspektiften yeniden ele almayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede konu, maddi gerçeklikten hareketle hukukî olgunun tespit edilmesi amacıyla öncelikle ilgili yasal mevzuat, iş sözleşmeleri, yargı kararları ve mevcut uygulamalar bağlamında ortaya konulmaktadır. Çalışma, banka maaş promosyonlarına ilişkin meseleyi, normatif bir fetva metni oluşturma amacıyla değil, İslam hukukunda akit teorisi çerçevesinde hukukî nitelendirme ve tespit yapmaya yönelik analitik bir inceleme olarak ele almaktadır. Bu kapsamda promosyon uygulamalarının fıkhî boyutu; genel akit teorisi, ribâ, ödül taahhüdü, havale, fasit sözleşmeler, mülk edinme sebebinin değişmesinin mülkiyetin niteliğine etkisi, nakitlerin tayinle muayyen hâle gelmemesi ve ihtiyat ilkesi kapsamında mezheplerin konuya ilişkin içtihatları esas alınarak akit teorisi zemininde analitik bir bakışla incelenmektedir. Makalede banka ile işverenin promosyon sözleşmesinin doğrudan tarafları olduğu, çalışanın ise mevzuat veya iş sözleşmesi sebebiyle bu sözleşmeyle dolaylı olarak ilişkilendiği tespit edilmektedir. Bu bağlamda işveren ile çalışan arasındaki promosyon bedeli nakli, havale hükümleri çerçevesinde değerlendirilmekte; promosyon bedellerinin, ilgili yasal düzenlemeler ve iş sözleşmeleri kapsamında ücretlere eklenen malî bir hak niteliği taşıdığı ortaya konulmaktadır. Çalışma, mezheplerin ilgili içtihatları temelinde ödül taahhüdü kapsamında promosyon sözleşmelerine teorik bir çerçeve sunmayı ve promosyon ödemelerinin fıkhî niteliğini tebeddülü’s-sebeb ilkesi ile sözleşmelerde nakitlerin tayinle muayyen hâle gelmemesi kuralı çerçevesinde yeniden değerlendirmeyi hedeflemektedir.