Ölçek Uyarlama Araştırmalarında Metodolojik Çerçeve: Geçerlik ve Güvenilirlik için Sistematik Bir Değerlendirme Rehberi

Farklı dil ve kültürlerde geliştirilmiş ölçeklerin başka bir kültüre aktarılması, basit bir dil çevirisinin ötesinde sistematik ve çok aşamalı bir süreç gerektirmektedir. Bu derleme çalışma, ölçek uyarlama sürecinin tüm aşamalarını kapsayan bütüncül bir metodolojik çerçeve sunmayı amaçlamaktadır. Çalışmada uyarlama süreci iki temel kısımda ele alınmıştır. Birinci kısım, dil/kültürel geçerlik sürecini sekiz aşamalı bir model çerçevesinde incelemektedir: izin ve hazırlık, ileri çeviri, çevirilerin sentezi, geri çeviri, uzman komitesi değerlendirmesi, ön test, test-tekrar test güvenirliği ve ana uygulamaya geçiş kararı. Uzman komitesi değerlendirmesinde Kapsam Geçerlik Oranı, Kapsam Geçerlik İndeksi, Modifiye Kappa istatistiği ve Fleiss’ Kappa gibi nicel göstergeler sunulmuştur. Zamansal tutarlılık yerine tekrar test güvenilirliği kullanımı önerilmektedir. İkinci kısım, yapı geçerliği ve psikometrik değerlendirme sürecini ele almaktadır. Keşifsel yaklaşım (madde analizi ve açıklayıcı faktör analizi kısımları) belirli koşullarda uygulanması önerilen bir aşama olarak konumlandırılırken, doğrulayıcı yaklaşımlar (özellikle doğrulayıcı faktör analizi) orijinal yapının hedef kültürde sınanması açısından birincil ve zorunlu aşama olarak sunulmaktadır. Doğrulayıcı aşamada standart Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ikinci düzey model, bifaktör model ve Keşifsel Yapısal Eşitlik Modellemesi (ESEM)/Bifaktör-ESEM olmak üzere dört model temsili sistematik bir karşılaştırma çerçevesinde tartışılmaktadır. Tahmin yöntemi seçim kriterleri, model uyum indeksleri, iç tutarlılık katsayıları ve bifaktör model indeksleri ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Yakınsak geçerlik, ayırt edici geçerlik, ölçüt bağıntılı geçerlik ve bilinen gruplar geçerliği ek kanıt türleri olarak sunulmaktadır. Son olarak ölçüm değişmezliği analizi yapısal, metrik, skalar ve katı değişmezlik düzeylerinde ampirik olarak türetilmiş uyum indeksi değişim kriterleriyle birlikte ele alınmaktadır. Her aşama için örneklem büyüklüğü gereksinimleri, istatistiksel yöntem seçim kriterleri ve karar eşikleri güncel alan yazın sentezine dayalı olarak sunulmuştur. Çalışma, araştırmacılara ölçek uyarlama sürecinde metodolojik tutarlılık ve raporlama standardizasyonu sağlamayı hedeflemektedir.