Türkiye Türkçesi Ağızlarında Sözlüksel Değişkenler: “Yufka Çevirmeye Yarayan Yassı Tahta Araç” Örneği

Sözcükler, dil dışı gerçekliğin kavramlaştırılıp adlandırılması yoluyla zihinsel sözlükte yer edinmesini sağlayan dil birimleridir. Bir dili konuşan toplum tarafından dilin kurallarına uygun bir biçimde üretilirler ve uzlaşmaya dayalı olarak yerleşikleşirler. Bu durum sadece üst dil konumunda olan standart dile özgü olmayıp dilin alt türlerinde de gözlemlenebilen bir olgudur. Özellikle dil değişkesinin coğrafi odaklı türü olan yerel kullanımların kendi içinde özgünleşerek birbirinden ayrışmasında rol oynar. Bundan dolayı standart dildeki bir sözcüğün yerel kullanımlarda farklı dil göstergeleriyle adlandırıldığına, hatta aynı yörenin alt ağız gruplarında dahi bir kavram için farklı dil göstergelerinin kullanıldığına şahit olunur. Bunun bir örneği de “yufka çevirmeye yarayan yassı tahta araç” şeklinde tanımlanabilecek nesnenin yöre ağızlarındaki adlandırmalarıdır. Standart dilde tam bir karşılayıcısının bulunmadığı bu nesne için Türkiye Türkçesi ağızlarında “sözlüksel değişken” olarak ifade edebileceğimiz farklı adlandırmaların mevcut olduğu gözlemlenmiştir.Bu çalışmada öncelikle bir ağız sözlüğü olan Derleme Sözlüğü’ndeki verilerden hareketle ilgili nesne için Türkiye Türkçesi ağızlarında yer alan adlandırmaları tespit edilmiştir. Ardından adlandırmaların farklı bölgelerdeki değişkenleri dilsel açıdan incelenmiş ve harita üzerinde kullanılan yöreler işaretlenmiştir. Bu örnek üzerinden ağızların kavramları adlandırmaları ve ne tür sözlüksel değişkenler ürettikleri hususunda değerlendirmeler yapılmıştır.