Aktör Ağ Teorisi ile Kültürpark’ı Okumak: 1990 Yılında Başlayan Yarışma Süreci ve Sonrası

Kültürpark, 1922 İzmir Yangını sonrasında, Cumhuriyet’in modernleşme vizyonunun temsili mekânlarından biri olarak tasarlanmış, zamanla uluslararası fuar kimliğiyle kentin önemli kamusal alanlarından biri haline gelmiştir. Ancak 1960’lardan itibaren artan eğlence kültürü ve 1980’lerdeki toplumsal dönüşümler, parkın kuruluş ideolojisinden uzaklaşmasına neden olmuştur. Bu bağlamda 1990 yılında “İzmir Fuarı Kültürpark Çevre Düzenlemesi ve Fuar Kompleksi Mimari Proje Yarışması” düzenlenmiş; yarışmanın etkileri günümüze kadar süregelen tartışmalara konu olmuştur. Bu çalışma, söz konusu yarışmayla başlayan ve günümüze uzanan süreçte farklı aktörlerin ilişkilerini, yarışmayı kazanan Şükrü Kocagöz ve ekibinin tasarım tahayyülünü dönüştüren müdahaleleri ve bu müdahalelerin sonuçlarını Aktör Ağ Teorisi çerçevesinde incelemektedir. Bu teori, mekânın üretim sürecine dahil olan canlı ve cansız tüm aktörleri dikkate alarak çok katmanlı bir analiz imkânı sunmaktadır. Çalışma sonucunda, yarışma projesinin kısmen uygulanabildiği, farklı aktörlerin müdahaleleriyle tasarım vizyonunun önemli ölçüde değiştiği ortaya konulmaktadır. Kültürpark’ın 1990 yılı yarışma projesinin ardından uygulama süreci, kentsel mekânların tek bir öznenin ürünü olmaktan ziyade, farklı aktörler, politikalar, mekânsal bellek ve doğal unsurlar gibi insan olmayan aktantların karşılıklı etkileşimiyle şekillenen dinamik ve ihtilaflı ağların ürünü olduğunu göstermektedir. Bu çok aktörlü müzakere sürecinin, gelecekte Kültürpark’ın korunması ve dönüştürülmesine dair kararların daha katılımcı ve kapsayıcı bir çerçevede ele alınmasına katkı sunması beklenmektedir.