Tanzimat Dönemi Esham Muhasebesinde Bir Yolsuzluk Vakası (1862-65)

Türk finans tarihi açısından Tanzimat’ın önceki dönemlerden en belirgin farkı kâğıt para ve temsili kâğıtlara dayalı borçlanma tahvillerinin ortaya çıktığı bir dönem olmasıdır. 1840 yılında faizli kaimelerin ihdasıyla başlayan bu süreç bir taraftan 1851 yılında gerçek anlamda kâğıt para hüviyetindeki faizsiz kaimeye evrilirken diğer taraftan Kırım Savaşı’yla birlikte farklı ad, vade ve faiz oranlarıyla muhtelif iç borçlanma tahvillerinin gelişmesine zemin hazırlamıştır. Finans sistemindeki bu yeni araçlar piyasaya çıktıkları ilk günlerden itibaren suistimale uğrayarak spekülatif faaliyetlere ve kalpazanlık vakalarına konu olmuşlardır. Bu çalışma,1862 yılında Maliye Nezareti’ne bağlı Esham Muhasebesi’nde ortaya çıkarılan büyük bir yolsuzluk vakasına odaklanmaktadır. Azameti hem tutar yönünden hem de suça karışan kişilerin bulundukları konumlardan menkul olan olaya Maliye nazırı başta olmak üzere nezaretin orta kademe yöneticileriyle veznedar ve odacıların isimleri karışmıştır. Makale, vakanın yalnızca bir analizini yapmakla kalmamakta, ayrıca nezaretin iç işleyişine dair eksiklikleri göz önüne sererek yaşanan yolsuzluğun kökeninde maaş sistemindeki düzensizliğin de olduğunu ortaya koymaktadır. Tanzimat döneminde değişen hukuki altyapı ve bu tür suçlara yönelik çıkarılan kanunların, sorgulama ve mahkeme safhalarına da bir numune ile ışık tutmaya çabalamaktadır.