Bulgaristan da Dinî Eğitimin Tarihsel Dönüşümünde İmam Hatip Liselerinin Kurumsal-Pedagojik Rolü

Bu çalışma, Bulgaristan’da dinî eğitimin tarihsel gelişimini analiz etmekte ve 1989 sonrası dönemde imam hatip liselerinin bu süreçte üstlendikleri kurumsal ve pedagojik rolleri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Din eğitimi, yalnızca bireyin dinî bilgi edinmesini sağlayan pedagojik bir süreç değil; aynı zamanda kimliğin inşası, toplumsal hafızanın korunması, değer aktarımı ve kültürel sürekliliğin sağlanması açısından çok boyutlu bir işlev üstlenmektedir. Özellikle azınlık konumundaki Müslüman topluluklar için dinî eğitim, bireysel gelişimin ötesinde kolektif varoluşun, kimlik bilincinin ve manevi sürekliliğin teminatı niteliğindedir. Bu bağlamda çalışmada, Osmanlı döneminden itibaren Bulgaristan coğrafyasında kurumsallaşan medreseler, sıbyan mektepleri ve Medresetü’n-Nüvvâb gibi dinî eğitim veren yapılar, tarihî bağlamda incelenmiş, bu kurumların hem pedagojik hem sosyo-kültürel işlevleri değerlendirilmiştir. Bulgar Prensliği ve Krallık dönemlerinde söz konusu kurumların azınlık eğitimi kapsamında nasıl devam ettirildiği ve kültürel kimliği nasıl muhafaza ettiği analiz edilmiştir. 1944 sonrası komünist rejimle birlikte dinî eğitimin sistematik biçimde tasfiye edilmesi, dinî kurumların kapatılması ve dinî anlatının kamusal alandan dışlanması süreci detaylı biçimde ele alınmaya çalışılmıştır. 1989’da rejimin sona ermesiyle birlikte başlayan yeniden yapılanma süreci, dinî özgürlüklerin 1991 Bulgaristan Anayasası ile güvence altına alınmasına ve imam hatip liseleri gibi yeni kurumların açılmasına imkân tanımıştır. Bu liseler, yalnızca din görevlisi yetiştiren yapılar olmaktan öte; kimlik inşası, tarihsel süreklilik ve pedagojik yeniden dirilişin kurumsal ifadesi olmuştur. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı doğrultusunda doküman analiziyle yürütülmüştür. Bu kapsamda anayasal düzenlemeler, resmî eğitim raporları ve tarihsel/kurumsal belgeler incelenmiştir. Bulgular, imam hatip liselerinin Bulgaristan’daki Müslüman toplumun dinî ve kültürel varlığını korumada ve yeniden üretmede stratejik bir rol üstlendiğini göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Din eğitimi, tarihsel dönüşüm, İmam Hatip Liseleri, azınlık eğitimi, kimlik inşası, kültürel süreklilik.