Property Rights According to Ibn Khaldūn

İbn Haldûn mülkiyet konusunda önemli tespitlerde bulunmuş, mülkiyetin temellendirilmesi konusunda öncü görüşler ileri sürmüş bir düşünürdür. Çok erken sayılabilecek bir dönemde emek ve mülkiyet arasında bulunan ilişki, mülkiyetin kaynağı ve mülkiyetin iktisabının sebepleri konularında önemli görüşler beyan etmiştir. Mülkiyeti tam olarak tanımlamamakla birlikte, mülkiyetin şer’î bir hüküm olduğunu ve özel mülkiyet oluşmadan önce yeryüzünün insanlığın ortak malı (ibaha ortaklığı) olduğunu dile getirmiştir. İbn Haldūn mülkiyetin korunması gerektiğini gündeme getirerek emeğin tek başına mülkiyeti temellendiremeyeceğini, mülkiyetin sabit olması için mülkiyetin diğer insanlar tarafından meşru bir hak görülmesi ve bir güç tarafından korunması gerektiğini belirtmiştir. İbn Haldûn, mülkiyetin kökenine dair teorik tartışmaların henüz gündeme gelmediği, teorik bir zeminde tartışılmadığı dönemlerde mülkiyeti emek kavramıyla açıklamış, bu yaklaşımıyla sonraki dönemlerde mülkiyeti benzer şekilde temellendirmeye çalışan John Locke’u düşünsel planda etkilemiştir. John Locke’un emek teorisi ile İbn Haldūn’un emeğe ilişkin görüşleri arasında yakın benzerlikler bulunmaktadır. Ayrıca mülkiyet haklarının dokunulmazlığını, özel mülkiyet anlayışını ve serbest piyasa ilkesini savunan İbn Haldûn, mülkiyet tarihi ve teorisi açısından önemli sayılabilecek analizler yapmıştır. Bu çalışmada İbn Haldun’un el-Mukaddime isimli eseri temel alınarak onun mülkiyet, mülkiyetin kökeni ve korunmasına dair düşünceleri ele alınacak, mülkiyetin temellendirilmesinde önemli bir yere sahip olan “emek teorisi”nin oluşumuna zemin hazırlayan bulgular sunulacaktır.