Ceza Muhakemesinde Vicdani Kanaat Ve Delillerin Serbestçe Takdiri Sistemi Üzerine Bir İnceleme

Türk ceza muhakemesi düzeninde delillerin serbestçe takdiri sistemi geçerlidir. Bu sistemde esas alınan temel ölçüt vicdani kanaattir. Delillerin serbestçe takdiri sistemi aynı zamanda kanuni delil sisteminin zıddı olarak ceza muhakemesini diğer muhakeme dallarından ayıran bir özelliğidir. Bu bağlamda, ceza muhakemesinin kendine özgü bir delil, ispat, maddi gerçek ve hukuki gerçek anlayışı olduğundan bahsetmek mümkündür. “Vicdan” ve “vicdani kanaat” ise psikolojik, sosyolojik ve felsefi yönleri olan karmaşık kavramlardır. Bununla beraber vicdani kanaat akıl, mantık ve tecrübe kurallarına dayanan, gerekçelendirilmesi gereken ve hukuken denetlenebilir bir kanaati ifade eder. Nitekim ceza muhakemesi hukukunda vicdani kanaate dayanan delillerin serbestçe takdiri sistemi vicdani delil sistemi olarak da adlandırılmaktadır. Delillerin serbestçe takdiri sistemi, ceza muhakemesi tarihinde akıl dışı ya da dinsel delil sistemi ile kanuni delil sisteminden sonra benimsenmiş modern bir anlayışa dayanır. Bu sistem ilk kez Anglo-Sakson hukuku (common law) kapsamında ortaya çıkmış, daha sonra Kıta Avrupası hukukuna mensup diğer ülkelerin yanı sıra Türk ceza muhakemesi sistemi tarafından da benimsenmiştir. Öte yandan Türk hukukunda delillerin serbestçe takdiri prensibinin çeşitli yasal ve içtihadi istisnaları bulunmaktadır. Keyfilik, delillerin serbestçe takdiri sisteminin en önemli handikabıdır. Bu handikabın etkilerinin azaltılması, sistemsel, ilkesel ve pratik pek çok koşulun sağlanmış olmasına bağlıdır. Belirtilen hususlar ışığında bu çalışmanın birinci bölümünde konuyla ilişkin temel kavramlar olan delil, ispat, ispatın nispiliği, maddi ve şekli gerçek, hukuki gerçek ve mutlak gerçek ile vicdan kavramları incelenmiştir. Çalışmanın delil ve ispat sistemine ayrılan ikinci bölümünde ise delillerin takdiri ve ispat sistemlerinin ortak özellikleri, ceza muhakemesi ile hukuk muhakemesinin karşılaştırılması, delil serbestisi sistemi, delillerin serbestçe takdiri sistemi ve bu sistemin genel mahiyeti, amacı, ön koşulu, anayasal dayanağı, Türk ve Fransız Ceza Muhakemesi Kanunlarındaki dayanakları, ayrıca sistemin kapsamı ve benimsediği delil anlayışı bakımından özellikleri, kanuni ve içtihadi istisnaları ile bu sistemin keyfiliğe yol açmasının engellenmesi sorunu ve denetimi meselesi ele alınmıştır. Sonuç kısmında ise bu sistemin tercih edilmesinin yerinde olduğunun tespiti ile uygulanması sırasında oluşabilecek sakıncalarının giderilmesi hususunda önerilerde bulunulmuştur.