Avrupa Birliği İlerleme Raporlarında Türkiye’nin Vergilendirme Performansı: Nitel Metin Analizi

Bu çalışmada, 1998-2025 yıllarına ilişkin Avrupa Birliği (AB) ilerleme ve ülke raporlarına göre Türkiye’nin vergilendirme alanındaki performansını incelenmektedir. Çalışmanın kapsamı büyük ölçüde sistematik hale gelen “Fasıl 16: Vergilendirme” başlığının değerlendirmesine dayanmaktadır. Beş farklı döneme ayrılan vergilendirme performansı dönemin temel dinamiklerine göre değerlendirilmiştir. 16. Fasılda geçen vergilendirmeye ilişkin ifadeler metin analizine dayalı olarak kelime bulutları aracılığıyla yorumlanmıştır. Ulaşılan sonuçlar dijitalleşme ve idari kapasite açısından Türkiye’nin yüksek bir performans gösterdiği, mevzuat uyumu, özellikle de dolaylı vergiler alanındaki istisnalar, ÖTV’nin yapısı, tütün-alkol ürünlerinin vergilendirilmesi gibi konularda ise istenilen performansın sergilenemediği belirtilmiştir. Öte yandan AB ülkelerine göre daha sık vergi affı çıkarılması gönüllü vergi uyumunu zedelerden, uluslararası bilgi değişiminde yaşanan aksaklıklar şeffaflık yönünden eleştirilere yol açmıştır. Bununla birlikte, vergilendirme faslı açısından sürecin başlarında teknik uyum ön plandayken, zamanla şeffaflık, etkin mali yönetim ve kurumsal uygulama kapasitesi ve performansı unsurlarının ön plana çıktığı görülmektedir. Bir bütün olarak değerlendirildiğinde sürecin oldukça dinamik olduğu, Türkiye’nin çalışma dönemi boyunca birçok yönden yapısal kırılmalar yaşadığı ve bu gelişmelerin de vergilendirme iklimini etkileyerek ilerleme sürecine yön verdiği görülmektedir.