Sağlık psikolojisi perspektifinden osteoporoz müdahaleleri: Orta ve ileri yetişkinlik dönemine dair sistematik bir derleme

Osteoporoz (OP), düşük kemik kütlesi ve kemik mikroyapısında bozulmalarla karakterize kronik bir hastalık olarak karşımıza çıkmaktadır. Kırık, kırıktan kaynaklı ağrı ve engellilik en kritik hastalık sonucudur. Sıklıkla yaşla ilişkilendirilen OP’nin önlenmesinde erken dönem müdahalelerin kritik olduğu görülmektedir. Bu doğrultuda, mevcut çalışmada 40 yaş üstü bireylerde osteoporoz ile ilgili önleyici ve koruyucu davranışlara dair sağlık psikolojisi kuramları ile temellendirilmiş müdahalelerin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, Web of Science, Scopus, Ebsco ve PubMed veri tabanları belirlenmiş ve anahtar kelimeler dahilinde taranmıştır. İçleme-dışlama kriterleri dahilinde gerçekleştirilen tarama sonucunda derlemeye 22 araştırma dahil edilmiştir. Müdahale çalışmalarının psikoeğitim, genel eğitim ve danışmanlık içerikli çalışmalar olduğu, katılımcıların çoğunlukla kadınlar olduğu görülmüştür. Müdahalelerin OP bilgisi, öz-etkinliği, sağlık inançları, tutumsal değişkenler, OP ile ilgili önleyici/koruyucu davranışlar gibi değişkenler açısından etkili olduğu belirlenmiştir. Derlemede ulaşılan çalışmalarda 40 yaş ve üstü bireylerle gerçekleştirilen sağlık psikolojisi temelli müdahale çalışmalarının OP’nin önlenmesini ve tanı alan grubun hastalık yönetiminin sağlanmasını amaçladığı belirlenmiştir. Giderek yaşlanan nüfusta yaygınlığı artan bir hastalık olan OP’nin daha geniş yaş aralığında çalışılması ve kuramsal müdahalelere odaklanılması sebebiyle mevcut çalışmanın alanyazına katkı sunacağı öngörülmektedir.