Dağlık Nehir–Akifer Sistemlerinde Yanal Akifer Eğiminin Hiporeik Akım ve Yeraltı Suyu Alanları Üzerindeki Etkisi

Yeraltı suyu akışı, içinde bulunduğu akiferin özelliklerinden ve yüzeysel su kaynaklarıyla olan etkileşimden doğrudan etkilenir. Bu nedenle, yeraltı suyu ve hiporeik akım süreçlerinin anlaşılmasında akifer özelliklerinin, özellikle de akifer eğimin rolünün araştırılması büyük önem taşır. Bu çalışmada, dağlık bölgelerdeki bir nehir–akifer sisteminde nehir akımı doğrultusuna dik yönde oluşan (yanal) akifer eğiminin hiporeik akımın yayılımı ve miktarı üzerindeki etkisi sayısal modelleme yöntemiyle incelenmiştir. Analizler, kavramsal bir model üzerinde kararlı akım koşullarında Visual MODFLOW yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiş; farklı akifer eğimleri için üç ayrı nehir eğimi senaryosu değerlendirilerek sistemin eğime karşı duyarlılığı araştırılmıştır. Nehir ve akifer eğimlerinin hiporeik akım üzerindeki göreli etkileri birlikte değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, akifer eğiminin hiporeik akımı belirleyen birincil parametre olduğunu göstermektedir. Yanal akifer eğimi arttıkça nehirden akifere gerçekleşen akım azalmış, hiporeik bölge daralmış ve akım alanı nehre yakın sınırlı bir bölgede yoğunlaşmıştır. Buna karşılık, nehir eğimi akım alanlarının mekânsal dağılımı üzerinde belirgin bir etki oluşturmamış, ancak etkileşim debisi ve yeraltı suyu hızlarında ölçülebilir değişikliklere yol açmıştır. Ayrıca, aynı nehir eğimi altında dahi akifer eğiminin değişmesi akım düzenini farklılaştırmış, bu da akifer eğiminin nehir eğiminin etkisini şekillendiren bir kontrol unsuru olduğunu ortaya koymuştur. Sonuçlar, akifer eğiminin hiporeik akımın yapısını, yayılımını ve yüzey suyu kaynaklı kirletici geçişini belirleyen kritik bir parametre olduğunu göstermektedir. Bu kapsamda çalışma, akifer koruma planlaması, kirletici taşınımı değerlendirmeleri ve hidrolojik modelleme uygulamaları için yeni bir bakış açısı sunmaktadır.