Sonsuzluk Kimyasalları (PFAS): Yüzeysel ve Yeraltı Su Kaynaklarında Kalıcı Bir Tehdit

Per- ve polifloroalkil maddeler (PFAS), olağanüstü kimyasal kararlılıkları ve çevresel kalıcılıkları nedeniyle günümüzde “sonsuzluk kimyasalları” olarak adlandırılmakta ve içme suyu güvenliği açısından küresel ölçekte bir tehdit oluşturmaktadır. Bu bileşikler, hem biyolojik sistemlerde hem de çevresel ortamlarda kolaylıkla bozunmamakta; bu durum ise onların uzun menzilli taşınım, biyobirikim ve potansiyel toksik etkiler sergilemelerine neden olmaktadır. PFAS’ların çevresel yayılımında başta atıksu arıtma tesisleri, endüstriyel deşarjlar, yangın söndürme köpükleri ve evsel ürün kullanımları olmak üzere birçok noktasal ve noktasal olmayan kaynak rol oynamaktadır. İçme suyu sistemleri, bu kirleticilerin insan sağlığına doğrudan maruziyet açısından en kritik ara yüzeylerden birini oluşturmaktadır. PFAS ailesine ait alt türlerinin çeşitli epidemiyolojik çalışmalarda kolesterol metabolizması bozuklukları, immünosupresyon, karaciğer ve testis tümörleri, gebeliğe bağlı hipertansiyon gibi etkilerle ilişkilendirildiği gösterilmiştir. Söz konusu bileşikler için birçok ülke giderek daha düşük limitler belirleyerek regülasyonlarını sıkılaştırmakta; aynı zamanda analiz ve izleme protokollerini geliştirmektedir. Bu derleme çalışması, PFAS bileşiklerinin kimyasal özellikleri, çevresel davranışları, toksikolojik etkileri ve içme suyundaki yasal düzenlemelere odaklanarak, literatürdeki güncel gelişmeleri kapsamlı bir bakış açısıyla sunmayı hedeflemektedir.