Üstyapı Kaplamalarında Yapay Agrega ve Doğal Agrega Tercihlerinin AHP ve TOPSIS Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Analizi

Üstyapı mühendisliği uygulamaları gerek ilk yapım maliyetleri gerekse bakım onarım süreçleri ile Türkiye gibi nüfus sayısı ve araç hareketliliği yüksek ülkelerde öncelik verilmesi gereken mühendislik alanlarından birisidir. Üstyapı kaplamalarının üretiminde optimum sonuç elde edebilmek için göz önünde bulundurulması gereken birçok farklı süreç vardır. Bunlar arasında malzemenin taşınma ve depolanması, üretim süreçleri, zemin uygulamaları ve üstyapı kaplamasının uygulanacağı alanın büyüklüğü ve buna bağlı yüksek ölçekli bütçe gereksinimleri sayılabilir. Üstyapı kaplamalarının temel bileşenlerinden birisi olan agregalar elde ediliş türüne göre yapay ve doğal agregalar olarak sınıflandırılmaktadır. Türkiye’de üstyapı kaplamalarına ilişkin karar vericilerin uygulama esnasında yapay ve doğal agrega tercihleri arasında farklılıklar bulunmaktadır. Bu çalışmada, üstyapı kaplamaları konusunda uzmanlarla yapılan değerlendirmeler neticesinde tercihleri en çok etkileyen kriterler ve bu kriterlere bağlı alt kriterler belirlenmiş ve çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP ve TOPSIS teknikleriyle analizler gerçekleştirilmiştir. Yapay ve doğal agrega tercihlerinde karar vericiler agrega türüne bağlı olarak, elde ediliş süreçleri, depolama ve uygulamada yaşanan zorluklar, fiziksel dayanımlar, tekerlek yükü altındaki performans değerleri, bakım maliyetleri, alışılagelen uygulamalar gibi ölçütleri önemli etkenler olarak nitelendirmişlerdir. Analizler neticesinde karar verme sürecini etkileyen en önemli faktörler sırasıyla agrega üretiminde yaşanan zorluklar, süregelen uygulama alışkanlıkları, agrega türüne bağlı yol bozulmaları olarak belirlenmiştir. Çalışma sonucunda karar vericilerin göreceli olarak değerlendirmeye daha az katkıda bulunduğu belirlenen kriterler ise bakım maliyetlerindeki agraga türüne bağlı farklılıklar, üretim sürecinde kullanılacak araçların farklılığı ve üretilmiş malzemenin uygulamadan önce korunabilme süresi olarak ortaya çıkmıştır. . Çalışmanın çıktılarının, üstyapı kaplamalarına ilişkin karar süreçlerinde karar vericilere daha sistematik ve teknik bir rehberlik süreci sağlaması öngörülmektedir.