TECHNOLOGICAL AND PSYCHOSOCIAL DIMENSIONS OF AGGRESSIVE DRIVING AND ROAD RAGE: A PERSPECTIVE BASED ON INTELLIGENT TRANSPORTATION SYSTEMS, ARTIFICIAL INTELLIGENCE, AND SOCIETAL IMPACTS

Trafik güvenliği, yalnızca altyapı ve araçlarla değil, sürücü davranışı ve bunun Akıllı Ulaşım Sistemleri (ITS) içindeki teknolojik karşılığıyla şekillenen çok boyutlu bir alandır. Agresif sürüş ve yol öfkesi, güvenliği ve trafik akışını doğrudan etkileyen kritik olgulardır. Bu derleme; öfke, stres, sabırsızlık ve kültürel normlar gibi psikolojik ve toplumsal belirleyicileri; CAN-bus, biyometrik ve video verilerine dayalı yapay zekâ ve makine öğrenmesi yaklaşımlarını; ayrıca ADAS ve ITS uygulamalarını birlikte ele almaktadır. Davranışsal verilerin, durumsal farkındalığı artırarak yapay zekâ tabanlı risk değerlendirmesi ve erken uyarı mekanizmalarını nasıl desteklediği açıklanmaktadır. Ayrıca veri odaklı analiz ve sensör füzyonunun, geleneksel ve bağlantılı araç ortamlarında riskli sürüş örüntülerinin öngörülmesi ve azaltılmasındaki rolü tartışılmaktadır. Bulgular, insan faktörleri ile model tasarımının uyumunun güvenilirliği artırdığını ve gerçek zamanlı güvenlik işlevlerini güçlendirdiğini göstermektedir. Çalışma, akıllı davranış modelleme, etik veri kullanımı ve insan merkezli ITS tasarımı için pratik çıkarımlar sunmakta ve kültürlerarası analizler ile insan–otonomi etkileşimi gibi gelecekteki araştırma alanlarına işaret etmektedir.