Sağlık Harcamalarının Çevresel ve Ekonomik Belirleyicileri: Türkiye Üzerine Ampirik Bir Analiz

Bu araştırma, Türkiye’de 1975-2022 dönemine ait veriler kullanılarak sağlık harcamaları ile kişi başına gelir, endüstriyel katma değer, doğal kaynak rantı ve CO₂ emisyonu arasındaki ilişkileri incelemektedir. Çalışmada uzun dönemli bağlantılar ARDL sınır testi ile nedensellik yönleri ise Toda–Yamamoto yaklaşımı üzerinden analiz edilmiştir. Elde edilen bulgularda CO₂ emisyonlarının sağlık harcamalarını uzun vadede artırıcı ve istatistiksel olarak anlamlı bir etki oluşturduğu; endüstriyel katma değer, doğal kaynak rantı ve kişi başına gelir değişkenlerinin ise sağlık harcamaları üzerinde negatif ve anlamlı etkilere neden olduğu belirlenmiştir. Nedensellik testleri, doğal kaynak rantından sağlık harcamalarına ve sağlık harcamalarından endüstriyel katma değere doğru tek yönlü bir ilişki bulunduğunu ortaya koymuştur. Sonuçlar, çevresel bozulmaların sağlık hizmetlerine olan talebi artırdığına; buna karşılık ekonomik ve yapısal göstergelerin sağlık harcamalarının finansmanını sınırlandırıcı etkiler doğurabileceğine işaret etmektedir. Genel olarak elde edilen bulgular, sağlık harcamalarının yalnızca ekonomik büyüme dinamikleriyle açıklanamayacağını; çevresel faktörlerin de bu sürece dâhil edilmesi gerektiğini göstermektedir. Dolayısıyla, sürdürülebilir ve sağlığı merkeze alan politika tasarımlarında hem çevresel hem de yapısal unsurların bütüncül biçimde ele alınması önem arz etmektedir.