KRONİK HASTALIKLARDA STİGMA VE HEMŞİRELİK YÖNETİMİ

Kronik hastalıklar, bireyin yaşam kalitesini düşüren, sürekli bakım desteği ile uzun dönemli rehabilitasyon gerektiren sağlık sorunları arasında yer almaktadır. Stigma (damgalanma), bireyin toplum tarafından genel geçer normlarının dışında değerlendirilmesinden kaynaklanır. Bu algı, diğer bireyler tarafından kişinin konumunun ve itibarının zedelenmesine yol açabilir. Bu nedenle kronik hastalarda stigma ve hemşirelik yönetimine ilişkin bu derlemenin yazılması amaçlanmıştır. Web of Science, Google Scholar, PubMed’den 2020 yılı sonrası tam metnine ulaşılan yayınlar, “chronic disease”, “stigma”, “chronic disease and nursing”, “stigma and nursing” anahtar kelimeleriyle tarama yapılmıştır. Tarama sonucunda stigmanın en fazla ele alındığı kronik hastalıklar olan epilepsi, diabetes mellitus, hipertansiyon ve KOAH’da stigma makaleleri ele alınmıştır. Kronik hastalar, bazen kısıtlı ya da sağlık durumu unstabil kişiler olarak değerlendirilebilmektedir. Bu bakış açısı, toplumun onlara yönelik beklentilerinin azalmasına yol açarken; bireyler de çevreleri tarafından zayıf veya yetersiz görüldüklerinin bilincinde olabilmektedir. Ayrımcılıkla ya da olumsuz yaklaşımlarla karşılaşacağını düşünen kişi, çevresinden uzak durmayı seçebilir; bu durum hem bireyin iç dünyasında hem de sosyal çevresindeki ilişkilerinde çeşitli olumsuz davranış biçimlerinin ortaya çıkmasına sebep olabilir. Kronik hastalıklara sahip bireylerin hastalık sürecine karşı olumlu tutum geliştirmeleri, kendilerini değersiz hissetmemeleri açısından önem taşır. Yaşam kalitesinin iyileştirilmesi, stres yönetiminin güçlendirilmesi, kaygı seviyelerinin azaltılması ve depresyon belirtilerinin kontrol altına alınması dolaylı yoldan damgalanma algısının azalmasına yardımcı olabilir. Bu nedenle, bireylerin stigma düzeylerini azaltmaya yönelik destekleyici müdahaleler gerekmektedir. Hemşirelerin hastalık süreci ve olası komplikasyonlara ilişkin sundukları eğitim programları, bireylerin başa çıkma becerilerinin gelişmesine katkı sağlamaktadır. Anahtar kelimeler:Kronik hastalık, stigma, hemşirelik yönetimi.