A Rhetorical Analysis of Poetic Imagery in Representing the Ideal Human: A Comparative Study of the Poems of Saadi and Al-Mutanabbi

تصویرسازی‌های بلاغی در شعر کلاسیک، ابزاری کارآمد برای تبیین مفاهیم انتزاعی و ایدئال‌های فکری‌اند که از خلال آن‌ها می‌توان به درک ژرف‌تری از نظام معنایی متون رسید. پژوهش حاضر با هدف تحلیل بازنمایی مفهوم «انسان آرمانی» در اشعار سعدی و متنبّی، به روش توصیفی- تطبیقی انجام شده است. داده‌های پژوهش از طریق انتخاب گزیده‌ای از اشعار دو شاعر گردآوری و با تمرکز بر عناصر بلاغی از جمله تشبیه، استعاره، مجاز، کنایه، تضاد و دیگر شگردهای تصویرسازی شعری، تحلیل شده‌اند. انسان آرمانی در این دو گفتمان شعری نه‌تنها بازتابی از آرمان‌های اخلاقی و فرهنگی عصر خویش است، بلکه سازه‌ای بلاغی است که به یاری زبان تصویری، تبلور می‌یابد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که سعدی با تأکید بر حکمت عملی، اعتدال، نوع‌دوستی و اخلاق، تصویری هنجاری و جامعه‌محور از انسان کامل ارائه داده است؛ در مقابل، متنبّی با برجسته‌سازی شجاعت، فردیّ ت، اراده و تعالی قهرمانانه، چهره‌ای نخبه‌گرایانه و نخوت‌آمیز از انسان آرمانی ترسیم کرده است. این تمایز، نه‌فقط بازتابی از تفاوت‌های سبکی و بلاغی، بلکه نشانگر اختلاف در بنیادهای معرفتی و فرهنگی دو سنت ادبی فارسی و عربی است.