DIŞ DENETİMİN ETKİNLİĞİNİN MALİ PERFORMANS ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: SİSTEM GMM YAKLAŞIMIYLA AMPİRİK BİR PANEL VERİ ANALİZİ

Yeni kamu mali yönetimi anlayışı ile birlikte bütçe süreçlerinin tüm bileşenleri klasik kalıplarının ötesine geçerek daha işlevsel, sonuç esaslı ve katılımcı misyonlar üstlenmişlerdir. Bu bileşenlerin başında gelen Yüksek Denetim Kurumları parlamentolar adına yerine getirdikleri dış denetim faaliyetleri ile bütçe hakkının en önemli teminatlarından birisi haline gelmiştir. Dış denetim faaliyetleri başlangıçta, kamu harcamalarının yasal düzenlemelere ve bütçe ödeneklerine uygun yapılıp yapılmadığına odaklanmışken, günümüzde harcama sonrası denetimle sınırlı kalmayıp, risk ve performans odaklı bir bakış açısıyla saydamlık ve hesap verebilirliği sağlayarak mali disipline katkı sunan bir yapıya evrilmiştir. Bu çalışmada 2006-2023 dönemine ilişkin 43 ülkeyi kapsayan bir panel veri analizi ile Yüksek Denetim Kurumları tarafından gerçekleştirilen dış denetimin etkinliğinin birincil bütçe dengesi üzerindeki etkisi araştırılmaktadır. Dış denetimin etkinliğine ilişkin endeks, Open Budget Survey veri setindeki yüksek denetim ile ilgili soruların tematik gruplandırılması yoluyla hesaplanmıştır. Bu alt temalar ise; Denetim çerçevesi, Bağımsızlık, Yasama Gözetimi, Kamuoyu Gözetimi olarak kategorize edilmiştir. İçsellik riski ve değişkenlerin gecikmeli etkileri de dikkate alınarak, analizde dinamik panel veri modellerinden iki aşamalı Sistem Genelleştirilmiş Momentler Yöntemi (Sistem GMM) kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, dış denetimin etkinliği arttıkça birincil bütçe dengesinin anlamlı şekilde iyileştiğini dolayısıyla etkin bir şekilde yapılan dış denetimin bütçe performansı açısından kilit bir araç olduğunu ortaya koymaktadır.