The Representation of the Idea of Freedom-Seeking in the Discourse of the Islamic Revolution in Iran’s Political Literature: A Study of the Works of Hamid Sabzevari and NasrollahMardani

مفاهیم آزادی، عدالت و مبارزه با استبداد از دوره مشروطه به‌عنوان مؤلفه‌های اصلی اندیشه سیاسی وارد ادبیات ایران شد، اما پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و بسته‌شدن فضای سیاسی، این مفاهیم در قالب گفتمان‌های جدید، به‌ویژه گفتمان انقلاب اسلامی، بازتعریف گردید. گفتمان انقلاب اسلامی با تکیه بر اصل عبودیت الهی، آزادی را نه به‌مثابه رهایی فردگرایانه، بلکه در پیوند با عدالت‌خواهی، ظلم‌ستیزی، مسئولیت اجتماعی و تکلیف‌مداری معنا کرد. پژوهش حاضر با هدف بررسی بازنمایی اندیشه آزادیخواهی در ادبیات سیاسی ایرانِ پس از کودتای ۲۸ مرداد، به مطالعه تطبیقی اشعار دو شاعر شاخص اسلام‌گرا، حمید سبزواری و نصرالله مردانی می‌پردازد. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه است و با تمرکز بر مفاهیمی چون دال مرکزی، مفصل‌بندی، وقته‌ها، هویت، تنازع، غیریت‌سازی، هژمونی و اسطوره‌سازی، اشعار این دو شاعر تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که «اسلام» به‌عنوان دال مرکزی، معنا‌بخش مفاهیمی چون آزادی، عدالت، وطن‌دوستی، شهادت‌طلبی، امت‌گرایی و تجلیل از مجاهدان در آثار هر دو شاعر است. آزادیخواهی در شعر آنان عمدتاً در قالب ظلم‌ستیزی، مقاومت در برابر استبداد داخلی و سلطه خارجی و آمادگی برای ایثار و شهادت بازنمایی می‌شود. با وجود اشتراک‌های گفتمانی، سبزواری بیشتر بر بازتاب مستقیم وقایع انقلاب و نفی رژیم شاهنشاهی تأکید دارد. در حالی که «مردانی» با بهره‌گیری گسترده‌تر از اسطوره‌های دینی و ملی، گفتمان آزادیخواهی را در بستر دفاع مقدس و مقاومت فراملی بسط می‌دهد. نوآوری این پژوهش در ارائه تحلیلی مقایسه‌ای و نظام‌مند از اندیشه آزادیخواهی در آثار این دو شاعر و تبیین نقش گفتمان انقلاب اسلامی در شکل‌دهی به ادبیات سیاسی معاصر ایران است. روش تحقیق این پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل گفتمان انتقادی به شیوه لاکلائو و موفه است که با بررسی مفاهیم گفتمانی در اشعار «حمید سبزواری» و «نصرالله مردانی» انجام می‌شود.