Analysis of the Role of the Islamic Republic of Iran in the Convergence of Türkiye and Saudi Arabia in the Events in Iraq after Saddam Hussein

تحولات سیاسی عراق پس از سقوط صدام حسین، نقش تعیین‌کننده‌ای در دگرگونی توازن قدرت در منطقه غرب آسیا داشته است. روی کار آمدن دولت‌هایی نزدیک به جمهوری اسلامی ایران در این کشور، موجب نگرانی و واکنش قدرت‌های منطقه‌ای به‌ویژه عربستان سعودی و ترکیه شده است. این پژوهش با طرح پرسش اصلی درباره چگونگی ایفای نقش ایران به‌عنوان تهدیدی مشترک برای دو کشور یادشده، به بررسی نقش تهران در شکل‌گیری همگرایی میان آن‌ها می‌پردازد. فرضیه تحقیق بیان می‌کند که گسترش نفوذ ایران در عراق سبب تقویت محور شیعی و تغییر موازنه قدرت منطقه‌ای به سود ایران شده است؛ موضوعی که واکنش‌های هم‌زمان و هماهنگی از سوی ریاض و آنکارا را برانگیخته است. برای تبیین این مسئله، چارچوب نظری واقع‌گرایی تدافعی به کار رفته که بر رفتار بازیگران در برابر تهدیدهای امنیتی تأکید دارد. یافته‌ها نشان می‌دهد عربستان سعودی با افزایش قدرت دولت‌های شیعی و کاهش نفوذ سنی‌ها در عراق، این روند را تهدیدی برای جایگاه خود در منطقه می‌داند و از جریان‌های سنی و گروه‌های افراطی برای مهار نفوذ ایران حمایت کرده است. از سوی دیگر، ترکیه نیز از تغییر توازن قدرت به سود ایران ناخشنود است و آن را مغایر با منافع منطقه‌ای خود تلقی می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه منابع و اسناد کتابخانه‌ای، روندهای سیاسی و امنیتی عراق و نقش ایران در شکل‌دهی به واکنش‌های منطقه‌ای را مورد بررسی قرار داده است.