تاثیر نظام فکری دکتر علی شریعتی بر سینمای مسعود کیمیایی با استفاده از روش تحلیل گفتمان «لاکلائو و موفه»

این پژوهش با بهره گیری از رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی «لاکلائو و موفه»، به واکاوی بازتولید و تکوین گفتمان های سیاسی-اجتماعی دکتر «علی شریعتی» در سینمای «مسعود کیمیایی» میپردازد. شریعتی با صورت بندی گفتمان هایی چون بازگشت به خویشتن، اعتراض علیه سلطه و نقد الیناسیون روشنفکری؛ پروژهای ضد هژمونیک را علیه اقتدار سیاسی پهلوی و امپریالیسم فرهنگی غرب سامان داد. در این چارچوب، فیلم های سینمای کیمیایی و به ویژه برخی آثار همچون قیصر، گوزن ها، سفر سنگ، سرب و اعتراض به عرصه ای نمادین برای بازنمایی و ترجمه سینمایی گفتمان شریعتی بدل شده است. بر اساس نظریه «لاکلائو و موفه»، کیمیایی با بهره گیری از دال های شناور چون انتقام، برادری و مقاومت؛ و پیوند با اسطوره های شیعی نظیر شهادت و عدالت خواهی، کنش های رادیکال فردی را به مثابه بازتابی از بحران هویت جمعی جامعه ترسیم می کند. مواردی چون مرگ تراژیک قهرمان که برخلاف سنت قهرمان پروری فیلم فارسی بود؛ شکافی گفتمانی را نمایان می کرد که امکان سربرآوردن سوژه های بدیل و امر سیاسی را فراهم می آورد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که هنر میتواند به شکلی از مقاومت در برابر سلطه تبدیل شود و بدین ترتیب، سینمای کیمیایی توانسته است بخشی از پروژه گفتمانی روشنفکری دینی تعریف گردد که در قالب هنر اعتراضی، بستر شکل گیری هویت های آلترناتیو را در ایران پیش اانقلاب فراهم آورد.