Examining the system of compulsory guardianship in jurisprudence and civil law, from theoretical principles to practical challenges and solutions for its reform.

یکی از مسائل مورد توجه در فقه و حقوق مدنی، مسئله ولایت بر کودک و حمایت از او است. از آنجا که کودک توان رسیدگی به امور خود را ندارد، نیازمند حمایت کسی است که سرپرستی او را برعهده گیرد. در همه کشورها شخص یا اشخاصی که بیشتر می‌توانند مصالح کودک را برآورده سازند، سرپرستی او را بر عهده دارند. در کشور ما مطابق با فقه امامیه و قانون مدنی، ولایت بر کودک، بر عهده پدر و جدّ پدری است. مسئله ولایت پدر و جدّ پدری قبل از اسلام وجود داشته و چون در عصر تشریع، نظام پدرسالاری حاکم بوده و مصلحت کودک با این حکم تأمین می‌شده، شارع مقدس آن را پذیرفته و تاکنون ادامه داشته است؛ اما در عصر حاضر که بنیاد خانواده پدرسالار ضعیف شده، مشکلاتی از ناحیه این قوانین در خانواده به‌وجود آمده است. مسئله اصلی این پژوهش این است که چه مشکلات و چالش‌هایی از ناحیه قوانین ولایت قهری در خانواده امروزی به‌وجود آمده است؟ و چه راهکاری می‌توان برای حل این مشکلات در نظر گرفت؟ در این پژوهش با روش توصیفی، تحلیلی و انتقادی و مراجعه به کتاب‌های فقهی و حقوقی، ابتدا مبانی و اصول حاکم بر نهاد ولایت قهری در فقه و قانون مدنی توصیف شده، سپس نواقص آن بیان شده، و در پایان پیشنهادهای اصلاحی جهت تدوین بهتر قوانین ولایت قهری ذکر شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد در عصر حاضر که ساختار خانواده تغییر پیدا کرده، این قوانین نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای واقعی خانواده باشد و از آنجا که این حکم از احکام امضایی اسلام است، قانون‌گذار محترم می‌تواند با بازنگری و اصلاح این قوانین، مشکلاتی که در خانواده و جامعه امروزی از ناحیه این قوانین به‌وجود آمده را برطرف نماید.