Analysis of the Narrative Structure of Imam Reza's Interpretation of Verse 75 of Surah Al-Hijr Based on the Model of Causal Relationship

شناسایی مصادیق «مُتَوَسِّمِین» در آیه ۷۵ سوره حجر، همواره مورد توجه مفسران و متکلمان اسلامی بوده است. در این میان، تحلیل ساختار روایات اهل بیت(ع) به عنوان راهبردی برای کشف لایه‌های معنایی آیات از اهمیتی ویژه برخوردار است. بر این اساس، این پژوهش با هدف واکاوی ساختار روایی تفسیر امام رضا(ع) از این آیه، در پی کشف الگوی نهفته در تبیین مصادیق «مُتَوَسِّمِین» است. روش تحقیق در این جستار، توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌های آن از طریق مطالعات کتابخانه‌ای فراهم آمده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که روایت امام رضا(ع) از یک پیرنگ آموزشی منسجم و پلکانی پیروی می‌کند که از پرسش آغازین در مجلس مأمون شروع شده و در اوج روایت با درخواست خود خلیفه و بیان مفهوم«روح القدس» به کمال می‌رسد. تحلیل علّی، سلسله‌مراتبی چهارگانه را آشکار می‌سازد که«نص» به عنوان علت فاعلی،«علم» به عنوان علت قابلی،«فراست» به عنوان علت میانی و تجلی‌بخش و«روح القدس» به عنوان علت غایی. در این شبکه،«دلیل» شامل علم و استجابت دعا به عنوان علت کاشفه و مبینه برای مردم عمل می‌کند، حال آنکه «نص» علت وجودی امامت است. در نتیجه، این روش نشان می‌دهد که چگونه ساختار روایی در خدمت تبیین محتوای علّی قرار گرفته و امام رضا(ع) با طراحی این سیر تدریجی، ائمه(ع) را به عنوان مصادیق کامل متوسّمان معرفی می‌کنند. این تحلیل، انسجام درونی سخن امام(ع) و ظرفیت آن در پاسخگویی به چالش‌های کلامی عصر را به خوبی نمایان می‌سازد.