Structural Performance Analysis of Konya Seljuk Kümbet Typologies Using the Finite Element Method

Tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapan Anadolu toprakları, koruma ve onarım uygulamaları sayesinde günümüze ulaşabilmiş zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Anadolu Selçuklu Devleti’nin başkenti olan Konya’da, dönemin mimari anlayışını yansıtan çok sayıda kültür varlığı mevcuttur. Bu eserlerin önemli bir bölümünü, İslamiyet sonrası Türk toplumlarında ortaya çıkan anıtsal mezar yapıları teşkil etmektedir. Çalışmanın konusunu, Anadolu Selçuklu dönemine ait ve mimari literatürde “kümbet” olarak adlandırılan bu türbe yapıları oluşturmaktadır. Söz konusu yapılar, yalnızca Selçuklu mimari kimliğini temsil etmekle kalmayıp, aynı zamanda Türkistan coğrafyasında kurgan ve çadır geleneğinden gelişen ve taş mimariye aktarılan mezar tipolojisinin Anadolu’daki devamlılığını da ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, Türkistan kökenli kültürel ve mimari mirasın, Anadolu’daki kümbet geleneğinin biçimlenişinde belirleyici rol oynadığı anlaşılmaktadır. Çalışmanın amacı, Konya’da tespit edilen kümbetleri tipolojik açıdan sınıflandırmak, seçilen örneklerin sayısal modelleme ve yapısal analiz yöntemleriyle davranışlarını incelemektir. Bu kapsamda yapılan tipolojik sınıflandırmaya göre Seyfettin Karasungur Kümbeti, Siyavuş Kümbeti ve Şeyh Osman Rumi Kümbeti, ilgili tipolojileri en belirgin biçimde temsil etmeleri nedeniyle çalışma örneği olarak seçilmiştir. Bu inceleme, Sonlu Elemanlar Yöntemi (FEM) kullanılarak gerçekleştirilen sayısal modeller üzerinden yürütülmüştür. Elde edilen karşılaştırmalar, anıtsal mezarların korunmasına yönelik olarak farklı tipolojilerin yapısal performansına ilişkin uygun stratejilerin geliştirilmesine katkı sunmaktadır. Araştırma sonucunda, cephe yüzeyinde daha fazla açıklığa sahip kümbet tipolojisinin yalnızca sabit yük etkisi altında diğer tipolojilere göre daha düşük yapısal dayanıklılık gösterdiği belirlenmiştir. Bu durum, söz konusu tipolojinin korunmasında öncelikli ve etkin müdahale yaklaşımlarının benimsenmesini gerekli kılmaktadır.