Taşınır Kira Sözleşmelerinde Sözleşme Süresi Bitmeden Önce Bazı Kiralananların İade Edilmesinin Kira Sözleşmesine Etkisi

Türk Borçlar Kanununda kira sözleşmesi, kiraya verenin bir şeyin kullanılmasını veya kullanmayla birlikte ondan yararlanılmasını kiracıya bırakmayı, kiracının da buna karşılık kararlaştırılan kira bedelini ödemeyi üstlendiği sözleşme şeklinde tanımlanmıştır (m. 299). Kira sözleşmesi tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşme olup, Türk Borçlar Kanununda (m. 299- m. 378) sözleşmenin türleri, hükümleri, tarafların hakları ve borçları ve sözleşmenin sona ermesi ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir. Kira sözleşmesini düzenleyen hükümlere bakıldığında, Borçlar Hukukunda geçerli olan sözleşme özgürlüğü ilkesine, özellikle sözleşmenin içeriğini belirleme özgürlüğüne kiracı lehine sınırlamalar getirildiği görülmektedir. Örneğin, TBK’nın 301. maddesinde kiraya verenin, kiralananı kararlaştırılan tarihte, sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli bir durumda teslim etmek ve sözleşme süresince bu durumda bulundurmakla yükümlü olduğu, bu hükmün konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı aleyhine değiştirilemeyeceği, diğer kira sözleşmelerinde ise, kiracı aleyhine genel işlem koşulları yoluyla bu hükme aykırı düzenleme yapılamayacağı belirtilmiştir. Yine kiracının kiralananı kullanmaması veya sözleşme süresi bitmeden önce kiralananı geri vermesi halinde kiracının sorumluluğu Kanunun 324. ve 325. maddelerinde emredici olarak düzenlenmiştir. Bunun yanında kira sözleşmesinin süreye bağlı olarak sona ermesi ve süre bitmeden önce olağanüstü sebeplerle feshedilmesi ve feshin sonuçları da Kanunda ayrıntılı şekilde düzenlenmiş olup, söz konusu hükümlerin de emredici bir niteliği haiz olduğu söylenebilir. Bu bağlamda örnek vermek gerekirse, Kanunda (m. 334/f.2) kiracının, sözleşmenin sona ermesi hâlinde sözleşmeye aykırı kullanmadan doğacak zararları giderme dışında, başkaca bir tazminat ödeyeceğini önceden taahhüt etmesine ilişkin anlaşmaların geçersiz olduğu belirtilmiştir.