Ormanların stratejik planlama aşamasında katılım: Çaldede Orman İşletme Şefliği örneği

Sürdürülebilir orman yönetim planlamasının kritik unsurlarından birisi de katılımcı yaklaşımdır. Türkiye’nin orman planlama mevzuatında çeşitli biçimlerde yer bulan bu katılımcı yaklaşım perspektifine rağmen, bu katılımın nasıl sağlanacağına yönelik izlenecek adımlar veya uygulanabilecek yöntem ve teknikler açıkça tanımlanmamıştır. Bu makale, pazar fiyatlarıyla ölçülemeyen ekosistem hizmetlerine toplumun atfettiği değerleri dikkate alarak, stratejik düzeyde orman planlamasında ilgi gruplarının katılımını sağlamaya yönelik bir yaklaşımı ortaya koymayı ve bu çerçevede Türkiye orman planlaması mevzuatındaki eksiklere yönelik öneriler sunmayı amaçlamaktadır. İzmir Orman Bölge Müdürlüğü’ne bağlı Bayındır Orman İşletme Müdürlüğü ve Çaldede Orman İşletme Şefliğinde yürütülen çalışmada, işlevlerin önceliklendirilmesi, ekonomik değerleme, her bir işleve tahsis edilecek optimal toplam alanın belirlenmesi ve işlevler için ormanda uygun yerlerin tespit edilmesi gibi adımlardan oluşan bir titiz planlama süreci izlenmiş; her aşamada ilgi gruplarının katılımını sağlayacak yöntemler geliştirilmiştir. Planlama sürecinin gerektirdiği şekilde ilgi grupları sınıflandırılmış, öncelikleri belirlenmiş; ekosistem hizmetleriyle ilgileri ve bu hizmetlerin yeterliliğine dair kanaatleri ortaya konmuştur. İlgi gruplarının orman işlevlerine verdikleri öncelikler sıralama tekniğiyle belirlenmiş, işlev önceliği tercihleri ile ekosistem hizmetleriyle ilgili rolleri, ekosistem hizmetlerinin yeterliliğine yönelik kanaatleri ve ilgi gruplarının özellikleri arasındaki ilişkiler korelasyon analizleriyle öğrenilmiştir. Toplumun ormana uzaklığına göre işlevlere verdiği önem ve farklı grupların işlev değerlemeleri analiz edilmiştir. Ayrıca danışma grubunun işlev uygunluk ölçütlerinin ve ağırlıklarının belirlenmesine katılımı değerlendirilmiştir. Bulgular, katılımın tek seferlik değil çok adımlı bir süreç olduğunu; ilgi grupları ve danışma gruplarının bileşimlerinin farklılaşması halinde, ele alınan öncelikli işlevlerin, her bir işleve atfedilen birim değerler ile optimal işlevsel alan tahsisinin değişebildiği kanaatine varılmıştır. Bu kapsamda, 299 sayılı Tebliğ’de stratejik planlama sürecinde izlenecek adımlar, her adımda kullanılacak karar teknikleri, katılımcı grupların kimlerden oluşacağı ve hangi ağırlıkta katılacakları noktalarında açık hükümlerin geliştirilmesi gerektiği görülmüştür.