Arap Edebiyatında Sözlü Halk Anlatımının Önderleri Hakavâtî -Kıssahûn-Meddâh ve Kültürel Kimliğin Korunmasındaki Rolleri

Tarih boyunca sözlü anlatım, değerlerin ve geleneklerin korunmasında ve bilginin nesiller arasında aktarılmasında önemli bir rol oynamıştır. Böylece kültürel mirasın intikali ve toplumsal kimliğin güçlendirilmesi bakımından temel bir unsur olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışmada, sözlü halk anlatılarının geleneksel toplumlarda kültürel mirasın aktarımındaki konumu, türleri, tarihî temelleri ve kültürel kimliğin muhafazasındaki işlevleri ele alınmıştır. Araştırma, Bilâdu’ş-Şâm bölgesinin sözlü anlatıcısı olan “hakavâtî”nin Arap halk edebiyatındaki konumunu, özelliklerini ve hikâye ile destan sunumunda kullandığı anlatım tekniklerini incelemektedir. Ayrıca hakavâtî ile Irak’taki anlatıcı olan “kıssahûn” ve Anadolu’daki anlatıcı olan “meddâh” tipindeki anlatıcılar arasında ortaklıklar ortaya konmuş, bunların faaliyet gösterdikleri tarihsel dönemler, anlatım tarzları, hitap ettikleri dinleyici kitlesi, kültürel etkileri ve toplumsal rolleri değerlendirilmiştir. Araştırmada, bu anlatıcıların sundukları anlatı malzemesi incelenmiş, doğaçlamaya dayalı sözlü anlatı ile yazılı tarihî metinlere dayanan anlatı malzemesi ortaya konmuştur. Geleneksel anlatım sanatının sosyal ve teknolojik dönüşümler karşısında yaşadığı zorluklar ile modernite ve dijital medyanın etkisi bağlamında, bu anlatım biçimlerinin kültürel kimliğin korunmasındaki rolü tartışılmıştır. Ayrıca, ortak sözlü anlatıların Türk ve Arap halkları arasında kültürel etkileşimi nasıl beslediği incelenmiş ve bu anlatıcıların halk edebiyatı tarihindeki yerleri belirlenerek sözlü mirasın gelecek nesillere aktarımına katkı sağlanması hedeflenmiştir. Bununla birlikte çalışma Arap edebiyatında hakavâtîyi esas almış ve diğer unsurlar hakavâtîyi anlamak için incelenmiştir. Çalışmada veri analizi yöntemi esas alınmıştır. Tarihsel arka planla birlikte araştırmada 19. - 20. yüzyıl arası incelenmiştir. Araştırmada varılan sonuç, hakavâtinin yok oluşuyla toplumlarda kültürel kimliğin korunması rolünü üstlenenlerin yok olduğu, buna bağlı olarak da toplumsal hafızanın muhafazasının mümkün olmadığıdır.