Osmanlı Türkçesi Gramerinin Doğru Tespitinde Çeviri Yazılı Metinlerin Zayıf Yönleri

Türklerin 10. yüzyıldan itibaren kullandıkları Arap alfabesi, Türkçenin seslerini yazıya yansıtma hususunda yetersiz kalmıştır. Farsların alfabeye ekledikleri yeni harfler ve yazıcıların çeşitli müdahaleleriyle kimi çözümler üretilmişse de yeterli olmamıştır. Bu sebeple, bazı kelimelerin doğru telaffuzu, ses değişmeleri ve benzeşmeleri başta olmak üzere Türkçenin grameriyle ilgili birçok konu üzerindeki tartışmalar bitmemiştir. Avrupalı yazarların 16. yüzyıldan itibaren Latin harfleriyle yazdıkları Osmanlı Türkçesinin gramer ve sözlükleri (çeviri yazı / transkripsiyon metinleri) Türkiye Türkologları tarafından keşfedildikten sonra yapılan bilimsel çalışmalarla Türkolojide önemli gelişmeler meydana gelmiştir. Bazı eserlerde metinlerin Arap harfleriyle birlikte Latin harfli olarak da verilmesi Osmanlı Türkçesinin doğru tespiti için yol gösterici olmuş, tereddüt edilen veya sonuca ulaştırılamayan birçok sorun çözülmüştür. Fakat bu eserlerin her birinin dönem dilini temsiliyeti aynı derecede başarılı olmamıştır. Bazı yazarlar bilimsel tutumlarıyla doğru bilgiler vermiş, bazıları ise yanlış veriler veya kendilerinden öncekilerin eserlerinden kopyalamalarla kullanıcıları yanıltmışlardır. Hatta telaffuzu değil, Arap harfli eserlerin kalıplaşmış imlalarını yansıtan veriler karışıklığa yol açmıştır. Türkiye Türkçesinin fonetik ve morfolojik gelişmeyi tamamladığı 19. yüzyılda yayımlanmış bazı eserlerin hâlâ klasik Osmanlı Türkçesine ait bilgileri tekrarlamaları da onlara güveni azaltmıştır. Bu çalışmada yukarıda bahsedilen konular örneklendirilecek, özellikle 16-18. yüzyıla ait veriler 19. yüzyıl verileriyle karşılaştırılacak, bu yolla bazı yazarların eserlerinin güvenilirliği sorgulanacaktır. Bunlardan birisi damak n’sinin (ŋ) durumudur. Daha 17. yüzyılda bazı kaynakların bu sesin telaffuzda kaybolarak nun (n) sesine döndüğünü belirtmesine rağmen 19. yüzyılda yayımlanmış eserlerde görülen ikili kullanımlar şüphe uyandırmaktadır. Bunun yanı sıra 14-15. yüzyıllarda yazılmış bazı eserlerde ünsüz uyumunun varlığını gösteren uygulamalar bulunması ve 17-18. yüzyıllarda bu uyumun tamamlandığı bilinmesine rağmen 19. yüzyıl eserlerinde hâlâ aksi örneklere rastlanması da çeviri yazılı eserleri sorgulatmaktadır. Çalışmada, dudak uyumuyla ilgili verilerin tutarsızlığını ortaya koymak amacıyla +lU, -(I)m/-(U)m, -DUm, -mIş/-mUş, +(U)m, -DUKCA, -DUKDA ekleriyle mI/mU soru eki değerlendirilmiştir. Bu tutarsızlıklar, -yor şimdiki zaman eki ve bazı kelimelerin çoklu imlalarıyla da örneklendirilmiş, çeviri yazılı metinlerin güvenilirliği sorgulanmaya çalışılmıştır.