Türkçe, Osmanlı Türkçesi ve Osmanlıca Terimlerinin Çeviri Yazılı Metinlerde Kullanımı

Batı Türkçesinin ilk metinlerinden 1850’lere kadar dilimizin adı “Türk dili, Türkî, Türkî dil, Türkî lügat, zebân-ı Türkî, lisân-ı Türkî, Türkçe” terimleriyle adlandırılırken 1850 yılından sonra yazılan bazı eserlerde “lisân-ı Osmânî, Osmanlı lisânı, Osmanlıca” terimleri görülür. Osmanlı Dönemi’nde Latin, Yunan (Rum), Ermeni ve Kiril harfleriyle çoğunlukla çeviri metin yazarları, az olarak da Türkler tarafından yazılmış olan eserlere transkripsiyon metinleri veya çeviri yazılı metinler adı verilir. Osmanlı Devleti’nin 1453 yılında İstanbul’u almasından sonra Batılı devletlerin her alanda Osmanlı’ya ilgisi artmıştır. Osmanlı topraklarına Batı’dan gelen elçi, elçilik görevlisi, tercüman, askerî ataşe, bilim adamı, peder, keşiş ve seyyahların Osmanlı Türkçesiyle ilgili yazmış oldukları onlarca gramer, sözlük ve konuşma kılavuzları Latin, Latin-Arap, Rum, Ermeni ve Kiril harfleriyle yazıldıkları için Osmanlı Türkçesi ses bilgisi, biçim bilgisi ve söz varlığıyla ilgili önemli veriler sunar. Çeviri yazılı metinlerin adları ve giriş bölümlerinde de Batı’nın Osmanlı’yı, dilini ve kültürünü nasıl tanımlayıp ilgililere nasıl aktardığına dair bilgiler vardır. Çeviri yazılı eserlerin adları incelendiğinde eserlerde Osmanlı’nın dilinin çeviri yazılı metin yazarları tarafından Langue Turque, Turcico, Tvrcarvm, Turkish Language, Tvrqve, Turcico, Turc, Turke, Turco, Turcicae, Turca, Türkische, Türkisch ve Ottoman-Turkisch, Turca Osmanlı, Langue Ottomane, Ottoman Colloquial Language, Ottoman-Turkish Language, Osmanisch-Türkischen ve Langue Ottomane gibi terimlerle adlandırıldığı görülür. Bu dil terimlerinden yola çıkarak dönemin dili üç başlık altında incelenebilir; I. dönemin dilinin Türkçe olarak adlandırıldığı eserler, II. dönemin dilinin Osmanlı Türkçesi olarak adlandırıldığı eserler, III. dönemin dilinin Osmanlıca olarak adlandırıldığı eserler. Dil adı olarak son yıllara kadar daha çok kullanılan terim Türkçedir. Bu makalede 15. yüzyıldan başlayarak Osmanlı Devleti’nin son dönemine kadar yazılmış olan 70 çeviri yazılı metinde Osmanlı Dönemi’nin dilinin nasıl adlandırıldığı eser adları ve giriş bölümü çerçevesinde bilimsel bir incelemeye tabi tutulmuştur. Sonuç olarak 70 eserin 55’inde Türkçe, 9’unda Osmanlı Türkçesi ve 6’sında Osmanlıca adlandırmalarının yer aldığı görülmüştür.