Zübdetü l-‘Irfân Şârihi Muhammed Emîn Efendi nin Pâluvî ye İtiraz Ettiği Bazı Kıraat Vecihleri

Kıraat ilmine dair kaleme alınan Seyyid Hâmid el-Pâluvî’nin (1185/1771 tarihinde hayatta) Zübdetü’l-‘ırfân fî vücûhi’l- Ḳur’ân’ı ve onun şerhi Muhammed Emîn Efendi’nin (ö. 1276/1859) ʿUmdetü’l-ḫullân fî îḍâḥi Zübdeti’l-ʿırfân’ı her dönemde önemini koruyan kıymetli eserlerdendir. Özellikle kıraat-i seb‘a ve kıraat-i aşere okuyanların müracaat kitabı olan bu eserler, Osmanlı kıraat tedrisinde ve şuan ülkemiz kıraat eğitiminde takip edilen temel kaynaklardandır. Pâluvî, Zübdetü’l-‘ırfân’da konuları muhtasar ve pratik bir şekilde işlerken bazı hususları kapalı ve eksik bırakmıştır. Hatta verdiği bazı bilgilerde kıraat ilminin temel kaynaklarına da ters düştüğü olmuştur. Muhammed Emîn Efendi, yazmış olduğu şerhinde Pâluvî’nin kapalı bıraktığı konuları açıklığa kavuşturmuş, eksik kalan mevzuları tamamlamış ve kıraat ilminin öncülerinin uygulamalarına aykırı olan hususlara da itiraz etmiştir. O, bu karşı çıkışını kıraat ilminin temel kaynaklarını delil göstererek gerekçelendirmiştir. Bu makalede, Muhammed Emîn Efendi’nin Pâluvî’ye itiraz ettiği kıraat vecihleri ele alınmakla birlikte daha çok öne çıkan hususlara bazı âyetler özelinde yer verilmiştir. Çalışmada, itiraz edilen hususlar olduğu gibi aktarılmamış, verilen bilginin doğruluğu kıraat ilminin temel kaynaklarıyla karşılaştırıldıktan sonra bir değerlendirmeyle gösterilmiştir. Ayrıca çalışmanın başında Zübdetü’l-‘ırfân, ‘Umdetü’l-hullân ve müellifleri hakkında kısaca bazı bilgilere de yer verilmiştir.