‘The Gladiator of Llangadog’: Astudiaeth o Dro Pedol Llywodraeth Prydain dros Sefydlu Sianel Deledu Cymraeg yn Wyneb Bygythiad Gwynfor Evans i Ymprydio hyd at Farwolaeth, 1979‐1980

Er i’r ymgyrch derfynol i sefydlu S4C hawlio’i le yn hanes Cymru a mytholeg cenedlaetholdeb Cymreig, nid yw’r llenyddiaeth ysgolheigaidd gyfredol yn rhoi sylw dyledus i resymeg y Llywodraeth Geidwadol ei hun dros ildio a’i sefydlu. Trwy ystyried deunydd archif newydd, mae modd dadlau yr ildiodd y llywodraeth dros y sianel yn bennaf mewn ymateb i don genedlaetholgar ac ymgyrchu torcyfraith a gryfhawyd gan fygythiad Gwynfor Evans i ymprydio hyd at farwolaeth ac ofn gwirioneddol dros ymlediad trais gwleidyddol, arweiniodd at fethiant y Blaid Geidwadol i gynnal disgyblaeth ymhlith ei haelodau seneddol Cymreig.