ҚАРАТАЛ ӨЗЕНІНІҢ ЛАСТАНУ ДЕҢГЕЙІН БАҒАЛАУ АРҚЫЛЫ БИОЛОГ-БАКАЛАВРЛАРДЫҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰЗІРЕТТІЛІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Дүниежүзілік климаттық өзгерістер мен антропогендік әсерлерге байланысты мұздықтардың өзгерісі көрініс табуда. Соған байланысты, Жоңғар Алатауы (Жетісу Алатауы) мұздығынан бастау алатын өлкелік компонент – Қаратал өзенін жоғары оқу орнында білім беру үдерісінде қолдану өзекті. Зерттеудің мақсаты – Қаратал өзенінің ластану деңгейін бағалау негізінде биолог-бакалаврлардың биоэкологиялық құзыреттілігін қалыптастырудың ғылыми негіздемесі. Қаратал өзенін зерттеу нысаны ретінде пайдалану теориялық білімді практикалық біліммен ұштастыруға, аудиториядан тыс далалық эксперименттерді өз бетінше жоспарлау және жүргізу, биоэкологиялық деректерді өңдеу және түсіндіру дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді. Зерттеу міндеттеріне – жоғары және төменгі ағыстардан су сынамаларын алу, биологиялық – химиялық талдауды, ластану көрсеткіштерін салыстырмалы бағалауды, су экожүйелерінің биоэкологиялық жай-күйінің заманауи көрсеткіштерін қолдану, сауалнаманы және педагогикалық экспериментті қамтиды. Алынған нәтижелер 6В01505 – «Биология» білім беру бағдарламасының «Биологиялық эксперименттер жүргізу әдістемесі» пәніне және 7М01505 – «Биология» білім беру бағдарламасының «Ғылыми-зерттеуді ұйымдастыру және жоспарлау» пәніне енгізілді. Биоэкологиялық зерттеулерге қатысу білім алушылардың мотивациясын, аналитикалық дағдыларын және биоэкологиялық ойлауын арттыратынын, сондай-ақ тұрақты бақылау құзыретіліктерін қалыптастыруға ықпал ететінін көрсетті. Деректерді талдау өлкелік компонентті білім беру процесіне енгізудің тиімділігін растады. Практикалық маңыздылығы биоэкологиялық аудиториядан тыс практикалық сабақтар мен нәтижелерді пәндерде қолдануға арналған әдістемені қолдану мүмкіндігінде көрінді. В связи с глобальными климатическими изменениями и антропогенными воздействиями наблюдается изменение ледников. В связи с этим актуальным является использование в образовательном процессе в высшем учебном заведении реки Каратал, краевого компонента, берущего свое начало с ледника Джунгарский Алатау (Жетысу Алатау). Цель исследования – научное обоснование формирования биоэкологической компетентности бакалавров-биологов на основе оценки уровня загрязнения реки Каратал. Использование реки Каратал в качестве объекта исследования позволяет сочетать теоретические знания с практическими, развивать навыки самостоятельного планирования и проведения внеаудиторных практических экспериментов, обработки и интерпретации биоэкологических данных. В задачи исследования входит отбор проб воды из верхних и нижних течений, биологически – химический анализ, сравнительная оценка показателей загрязнения, применение современных показателей биоэкологического состояния водных экосистем, анкетирование и педагогический эксперимент. Полученные результаты включены в дисциплину «Методика проведения биологических экспериментов» образовательной программы 6В01505 – «Биология» и «Организация и планирование научно-исследовательских работ» образовательной программы 7М01505 – «Биология». Было показано, что участие в биоэкологических исследованиях повышает мотивацию, аналитические навыки и биоэкологическое мышление обучающихся, а также способствует формированию устойчивых контрольных компетенций. Анализ данных подтвердил эффективность внедрения краевого компонента в образовательный процесс. Практическая значимость проявилась в возможности применения методики для применения в дисциплинах практических занятий и результатов вне биоэкологической аудитории. Glaciers are changing due to global climate change and anthropogenic impacts. In this regard, it is relevant to use the Karatal River, a regional component originating from the Dzungarian Alatau glacier (Zhetysu Alatau), in the educational process at a higher educational institution. The purpose of the study is to provide a scientific justification for the formation of bioecological competence of Bachelor of Biology students based on an assessment of the pollution level of the Karatal River. Using the Karatal River as an object of research allows combining theoretical knowledge with practical knowledge, developing skills in independent planning and conducting extracurricular practical experiments, processing and interpreting bioecological data. The research objectives include sampling water from upper and lower streams, biological and chemical analysis, comparative assessment of pollution indicators, application of modern indicators of the bioecological state of aquatic ecosystems, questionnaires and pedagogical experiment. The results obtained are included in the discipline “Methods of conducting biological experiments” of the educational program 6B01505 – “Biology” and "Organization and planning of scientific research" of the educational program 7M01505 – “Biology”. It has been shown that participation in bioecological research increases motivation, analytical skills and bioecological thinking of students, as well as contributes to the formation of sustainable control competencies. The data analysis confirmed the effectiveness of the regional component implementation in the educational process. The practical significance was manifested in the possibility of applying the methodology for practical exercises and results outside the bioecological audience.