ПЕРСПЕКТИВЫ, РИСКИ И ФАКТОРНЫЙ АНАЛИЗ КРИТЕРИАЛЬНОГО ОЦЕНИВАНИЯ В КАЗАХСТАНЕ

В данном исследовании рассматривается восприятие учителями критериального оценивания (КО) с помощью кластерного анализа, в результате которого были выявлены четыре группы: оптимисты, конформисты, релятивисты и скептики. Каждая группа демонстрирует разные отношения к возможностям, рискам и рискогенным факторам КО. Оптимисты (23,4%) высоко оценивают преимущества КО, но склонны недооценивать его риски. Конформисты (36,1%) адаптируются к установленным стандартам и воспринимают КО нейтрально. Релятивисты (20,9%) критически оценивают, как сильные, так и слабые стороны КО. Скептики (19,6%) признают потенциал КО, но крайне чувствительны к его рискам. Исследование выявляет различия в уровне цифровой компетентности, профессиональном опыте и школьной среде среди этих групп, подчеркивая необходимость непрерывного профессионального развития. Результаты показывают, что критериальное оценивание способствует самооценке и вовлеченности учащихся, однако существуют такие проблемы, как устаревшие знания учителей, технологический разрыв между городскими и сельскими школами, а также участие родителей в образовательном процессе. В исследовании предлагается улучшение подготовки учителей, расширение возможностей для обмена знаниями и обеспечение технологической поддержки для эффективного внедрения КО. Бұл зерттеуде мұғалімдердің кластерлік талдау арқылы критериалды бағалауды (КБ) қабылдауы қарастырылады, нәтижесінде төрт топ анықталды: оптимистер, конформистер, релятивистер және скептиктер. Әр топ КБ мүмкіндіктеріне, тәуекелдеріне және қауіп факторларына әртүрлі көзқарастарды көрсетеді. Оптимистер (23,4%) КБ артықшылықтарын жоғары бағалайды, бірақ оның тәуекелдерін бағаламайды. Конформистер (36,1%) белгіленген стандарттарға бейімделеді және бейтарап қабылдайды. Релятивистер (20,9%) КБ-ның күшті және әлсіз жақтарын сыни тұрғыдан бағалайды. Скептиктер (19,6%) КБ әлеуетін мойындайды, бірақ оның тәуекелдеріне өте сезімтал. Зерттеу осы топтар арасындағы цифрлық құзыреттілік деңгейіндегі, кәсіби тәжірибедегі және мектеп ортасындағы айырмашылықтарды анықтайды, бұл үздіксіз кәсіби даму қажеттілігін көрсетеді. Нәтижелер критериалды бағалау оқушылардың өзін-өзі бағалауы мен қатысуына ықпал ететінін көрсетеді, бірақ мұғалімдердің ескірген білімі, қалалық және ауылдық мектептер арасындағы технологиялық алшақтық және ата-аналардың білім беру процесіне қатысуы сияқты мәселелер бар. Зерттеу мұғалімдердің дайындығын жақсартуды, білім алмасу мүмкіндіктерін кеңейтуді және КБ-ны тиімді енгізу үшін технологиялық қолдауды қамтамасыз етуді ұсынады. This study examines teachers' perceptions of criteria-based assessment (CB) using cluster analysis, which revealed four groups: optimists, conformists, relativists and skeptics. Each group demonstrates different attitudes towards the opportunities, risks and risk factors of CB. Optimists (23.4%) highly value the benefits of CB, but tend to underestimate its risks. Conformists (36.1%) adapt to established standards and perceive CB neutrally. Relativists (20.9%) critically evaluate both the strengths and weaknesses of CB. Skeptics (19.6%) recognize the potential of CB, but are extremely sensitive to its risks. The study reveals differences in the level of digital competence, professional experience and school environment among these groups, emphasizing the need for continuous professional development. The results show that criteria-based assessment promotes self-esteem and student engagement, but there are challenges such as outdated teacher knowledge, technology gap between urban and rural schools, and parental involvement in the educational process. The study suggests improving teacher training, expanding opportunities for knowledge sharing, and providing technology support for the effective implementation of CR.