Comparative Perspectives on State Civil Liability for Environmental Damage: From Fault-Based to Strict Liability
مسئولیت مدنی دولت در قبال خسارات زیست‌محیطی یکی از مباحث اساسی در پیوند میان حقوق عمومی و خصوصی است. پیچیدگی خسارات زیست‌محیطی، از جمله گستردگی و تدریجی بودن آن، موجب شده است که نظریه سنتی تقصیر در جبران این خسارات کارایی محدودی داشته باشد. این مقاله با هدف تحلیل تطبیقی مبانی مسئولیت مدنی دولت در ایران و نظام‌های حقوقی بین‌المللی، به بررسی دو رویکرد اصلی یعنی نظریه تقصیر و مسئولیت مطلق می‌پردازد. در حقوق ایران، هرچند قانون مسئولیت مدنی (۱۳۳۹) و قوانین خاص زیست‌محیطی مانند قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست (۱۳۵۳)، قانون مدیریت پسماندها (۱۳۸۳) و قانون هوای پاک (۱۳۹۶) چارچوبی برای مسئولیت دولت ترسیم کرده‌اند، اما مبنا همچنان بر احراز تقصیر استوار است. این امر اثبات دعوا را دشوار کرده و جبران خسارات زیست‌محیطی را با چالش روبه‌رو می‌سازد. در مقابل، اسناد بین‌المللی مانند اعلامیه ریو (۱۹۹۲) و توافق‌نامه پاریس (۲۰۱۵)، و نظام‌های حقوقی اتحادیه اروپا و ایالات متحده، به سمت پذیرش مسئولیت مطلق و اصل «آلاینده می‌پردازد» حرکت کرده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که برای همسویی حقوق ایران با استانداردهای جهانی و تضمین کارآمدی جبران خسارات، اصلاح ماده ۱۱ قانون مسئولیت مدنی و پذیرش مسئولیت مطلق در فعالیت‌های خطرناک ضروری است. همچنین ایجاد صندوق ملی جبران خسارات زیست‌محیطی و تقویت اختیارات سازمان حفاظت محیط زیست می‌تواند راهکاری مؤثر باشد.
Authors
- mahboubeh mahdavifar
- maryam sarmast
- pooneh tabibzadeh
Institutions
- Marymount University (US)
Publication Details
- Journal
- The Fundamental Researches in Law فصلنامه پژوهش های بنیادین در حقوق
- Published
- 2025-10-01
- DOI
- https://doi.org/10.82187/ijir.2025.1219761
- Primary Topic
- International Environmental Law and Policies
- Type
- article
- Field-Weighted Citation Impact
- 0.00