İzmir Menderes’te Aydınoğlu Mimarisinden Güzide Bir Örnek: Cüneyd Bey Camii ve Külliyesi

İzmir’in Menderes ilçesinde bulunan ve Cüneyd Bey tarafından yaptırılan Cüneyd Bey Külliyesi, İkinci Beylikler Dönemi’nin güzide eserleri arasındadır. Aslında külliye, merkezde cami, etrafında hamam, medrese ve imaretten meydana gelse de bu kompleksten günümüze yalnızca cami ulaşabilmiştir. Birçok defa onarım gören cami, kare planlı ve tek kubbeli olup kuzeyde üzeri kubbelerle örtülü üç gözlü bir son cemaat yerine sahiptir. Yapının kuzeybatı köşesinde, caminin bitişiğinde bir de minaresi bulunmaktadır. Bu çalışma, Cüneyd Bey Camii’nin günümüzdeki mimari durumunu belgeleyerek, yapı üzerindeki onarımların etkisini değerlendirmekte ve sonradan eklenen süsleme unsurlarını da açıklayarak yapının geçirdiği dönüşümü detaylı bir şekilde ortaya koymaktadır. Böylece hem mevcut literatüre katkı sağlanmakta hem de yapının korunması ve belgelenmesi açısından güncel bir durum tespiti sunulmaktadır. Bu bağlamda ilk olarak, Cüneyd Bey Külliyesi’nin yeri ve tarihçesi, külliyenin merkezinde yer alan caminin planı, mihrabı, minberi ve minaresi ele alınarak zaman içerisinde onarımla birlikte yapının değişen günümüzdeki mimari yapısı hakkında bilgi verilmiştir. Yapıya sonradan eklenen harimin iç yüzeyinde bulunan fayanslardaki bezemelerde yer alan stilize edilmiş bitkisel çiçek motifleri açıklanmış ve böylece yeni bezemelerde geleneksel Türk süsleme sanatı figürleri temel alınarak yapılan motifler detaylı bir şekilde anlatılmıştır. Daha sonra günümüzde bulunmayan hamamı, medresesi ve imaretiyle ilgili modern araştırmalardaki bulgulardan da yararlanılarak eski durumu hakkında bilgi verilmiş ve yapıların koruma altına alınmadığı için sadece kalıntılarının kaldığı yerinde tespit edilmiştir. Çalışmanın değerlendirme bölümünde, Cüneyd Bey Camii’nin gerek İzmir ve civarındaki camilerle gerekse Anadolu’da yer alan diğer camilerle benzerlikleri plan tipolojisi, son cemaat yeri alanı, kubbeye geçiş elemanı, minare ve malzeme kullanımı açısından ortaya konulmaya çalışılmıştır.